مقررات ملی ساختمان ایران مبحث اول تعاریـف

1-1-1 مبحث اول: تعاریف

1-1-1-1 کلیات

مبحث اول مقررات ملی ساختمان برای نخستین بار با هدف آشنایی اولیه مهندسان و بهره برداران با موضوعات و دامنه کاربرد و تعاریف به کار برده شده در مباحث مقررات ملی ساختمان تدوین گردیده است.

بدیهی است اگرچه در این مبحث به برخی الزامات مقرر در مباحث یاد شده پرداخته شده است لیکن به منظور اطلاع کافی و بهره برداری از محتویات و کلیات هر مبحث، مراجعه به مبحث مربوطه الزامی است.

1-1-2 مبحث دوم: نظامات اداری

1-1-2-1 کلیات

مبحث دوم مقررات ملی ساختمان تحت عنوان نظامات اداری، در مجموع در جهت تنسیق امور مهندسی و خدمات مورد انتظار به منظور رفع ابهامات و مشکلاتی که در اجرای قانون وجود داشت تنظیم گردیده است، در این مبحث ابتدا به تبیین آئین نامه اجرائی ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و سپس به مجموع شیوه نامه های آئین نامه اجرائی مصوب پرداخته شده است و برای هر یک از عوامل مؤثر در ساخت و ساز اعم از دستگاه های اجرائی و عهده دار کنترل، سازمان های نظام مهندسی ساختمان و مراجع صدور پروانه و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی، تکالیف روشنی تعیین گردیده است.

در مجموعه شیوه نامه ها، کلیه موارد مترتب بر طراحی، اجرا و نظارت ساختمان، متضمن عواملاجرائی مربوطه، اشخاص حقیقی و حقوقی و دفاتر مهندسی با تعیین حدود صلاحیت و ظرفیت اشتغال اشخاص یاد شده، تبیین گردیده است. جزئیات مربوط به دفترچه اطلاعات ساختمان و شناسنامه فنی و ملکی و برخی از شیوه نامه های مرتبط با ساخت و ساز از دیگر موضوعاتی است که در این مبحث مورد توجه واقع شده است.

1-1-2-2 دامنه کاربرد

انجام خدمات طراحی، اجرا و نظارت توسط اشخاص حقیقی، دفاتر مهندسی و اشخاص حقوقی، همچنین کنترل و نظارت عالیه بر انجام خدمات و نحوه ارجاع کار و حق الزحمه اشخاص مذکور، گزارش انجام خدمات مرحله ای ساختمان و صدور هرگونه مجوز و کنترل حسن خدمات در امور طراحی، اجرا و نظارت ساختمان توسط سازمان، سازمان استان، شهرداری، اداره کل راه و شهرسازی و سایر مراجع مسئول با احراز شرایط مندرج در ماده 4 قانون و در چارچوب آئین نامه های اجرائی قانون، در سطح کشور بر اساس مفاد این مبحث انجام می گیرد.

1-1-3 مبحث سوم: حفاظت ساختمان در مقابل حریق

1-1-3-1 کلیات

اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان ها، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکه های انرژی، برق و گاز و بکارگیری تجهیزات گوناگون سبب افزایش احتمال آتش سوزی در ساختمان ها گردیده است و به همین دلیل توجه به موضوع حفاظت ساختمان ها در برابر حریق، امری الزامی و اجتناب ناپذیر محسوب می گردد. در همین راستا مبحث سوم مقررات ملی ساختمان به عنوان یکی از مباحث مقررات ملی ساختمان منتشر گردیده است.

بر اساس مقررات این مبحث بمنظور حفظ جان و مال انسان ها و فراهم ساختن ایمنی لازم در برابر آتش سوزی، رعایت اصولی در طراحی و اجرای ساختمان ها ضروری است که مهمترین آن عبارتند از:

پیش بینی راه های خروج جهت خارج شدن بموقع و ایمن افراد از ساختمان و انتقال آنان به مکان های امن.

• تأمین تمهیدات لازم در طراحی و اجرای ساختمان ها بمنظور پیشگیری از بروز حریق.
• فراهم ساختن شبکه های علائمی محافظ (تشخیص، هشدار، اعلام) و امکانات مهار، کنترل و اطفاءحریق در ساختمان.
• جلوگیری از گسترش آتش و دود در ساختمان و سرایت حریق از یک ساختمان به ساختمان دیگر.

در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان تأمین ایمنی لازم جهت "حفظ جان انسان ها" بیش از هر امر دیگری مورد توجه بوده و به همین دلیل اولین بخش این مقررات شامل ضوابط مربوط به "راه های خروج از بنا و فرار از حریق" می باشد که از بیشترین اهمیت و تاثیر در این راستا برخوردار است. همچنین این مبحث با توجه به شرایط فنی، تخصصی و اجرایی موجود در کشور (از نظر وجود مهارت های لازم، مصالح، تجهیزات و نیز امکانات اقتصادی کشور) شامل ساختارها، مساحت، تعداد طبقات ،موقعیت و ابعاد ساختمان می باشد.

بر اساس مقررات این مبحث از آنجا که در هر ساختمان باید کلیه پیش بینی ها و تمهیدات لازم جهت ایمنی ساکنان و متصرفان در برابر حریق فراهم گردد، ضروری است طراحی و اجرای ساختمان ها به نحوی صورت گیرد که با توجه به کاربری، ابعاد و تعداد طبقات، به مدت مناسبی در برابر حریق مقاومت نموده و از گسترش حریق به فضاها یا ساختمان های مجاور جلوگیری شود.

در همین راستا بر اساس مقررات مبحث سوم مقررات ملی ساختمان توجه به الزامات اساسی زیر در طراحی و اجرای ساختمان ها ضروری خواهد بود.

• طراحی و اجرا به نحوی باشد که در صورت وقوع حریق افراد بتوانند خود را از طریق مسیرهای امن و مشخص شده به محل ایمنی در داخل یا خارج از ساختمان برسانند. بدین منظور باید مسیرهای خروج از ساختمان و فرار از حریق به تعداد کافی و با ظرفیت لازم پیش بینی شده و در محل های مناسبی از ساختمان قرار گیرند، به نحوی که افراد قادر باشند در صورت وقوع حریق بدون تشویش و اضطراب خود را به محل امن برسانند و روشنایی لازم و مناسب در مسیرهای فرار تامین شده و کلیه خروجی ها به نحو مناسب علامت گذاری و مشخص شوند . همچنین تمهیدات لازم برای جلوگیری از نفوذ شعله و دود به مسیرهای خروج به نحو مناسب و با توجه به کاربری، ابعاد و ارتفاع ساختمان پیش بینی گردد.
• به منظور جلوگیری از گسترش حریق متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان فضابندی های مناسب درداخل ساختمان ، به وسیله ساختارهای مقاوم حریق، صورت گیرد و راه های ارتباطی و فضاهای پنهان نظیر شفت ها، محل عبور کابل ها و لوله ها، فضاهای مجوف بین دیوارها و نماهای خارجی ساختمان و غیره به نحوی طراحی و اجرا شوند که از گسترش حریق از طریق در داخل آن ها جلوگیری به عمل آید. همچنین دیوارهای مشترک بین ساختمان ها به نحوی طراحی و اجرا شوند که در برابر گسترش حریق از یک ساختمان به ساختمان دیگر مقاومت نمایند و دیوارهای خارجی ساختمان، متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان در برابر گسترش حریق به خارج از آن مقاومت نمایند.
• کلیه تمهیدات لازم جهت دسترسی نیروهای آتش نشانی به محل حریق در ساختمان در نظر گرفته شود و راه رسیدن خودروها، وسایل و امکانات آتش نشانی به مجاورت ساختمان وجود داشته باشد. همچنین برای دسترسی نیروهای آتش نشانی به فضاهای داخلی ساختمان مسیرهای امن در نظر گرفته شود و به تناسب کاربری و ابعاد ساختمان ، برای استفاده نیروهای آتش نشانی، امکانات اطفایی در داخل ساختمان پیش بینی گردد.

1-1-3-2 دامنه کاربرد

دامنه کاربرد این مبحث در تصرف های مسکونی/ آموزشی/ فرهنگی/ درمانی/ مراقبتی/ تجمعی/ اداری/ حرفه ای/ کسبی/ تجاری/ صنعتی/ انباری و ضوابط اختصاصی ساختمان های بلند می باشد.

1-1-4 مبحث چهارم: الزامات عمومی ساختمان

1-1-4-1 کلیات

مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان تعیین کننده شکل و نحوه قرارگیری مجاز ساختمان در زمین و فضاهای باز و ضوابط مربوط به تصرف های مختلف و حداقل های الزامی فضاها و تأمین نور و تعویض هوا است.

در رابطه با امر ایمنی، مسیرها و جایگاه ها و بازشوهای امدادرسانی، برای شرایطی که حوادثی چون زمین لرزه کارآئی دسترس های خروج در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان را دچار مخاطره نموده باشد، مطرح گردیده و تلاش شده تا امکان امدادرسانی به ساکنین را از خارج از ساختمان فراهم سازد. تأمین نور و تعویض هوا در رابطه با هدف های آسایش و بهداشت مطرح گردیده و استفاده مناسب و بهینه از فضاهای داخلی ساختمان و حتی فضاهای واقع در زیرزمین و ... در رابطه با هدف های صرفه اقتصادی و بهره دهی مناسب ضابطه مند گردیده است.

از طرف دیگر موضوع حفظ هویت فرهنگی جامعه نیز در این مبحث مطرح است. اگرچه منظر شهری باید از طریق طرح ها و ضوابط و راهنماهای طراحی شهری قاعده مند و هدایت شود، اما الزامات عمومی مقررات ملی ساختمان نیز بر ساماندهی منظر شهری تأثیرگذار است. در این مبحث ضوابط کلی تصرف ها آمده و ضوابط خاص بلند مرتبه سازی و تصرف های درمانی مراقبتی، صنعتی، مخاطره آمیز شرح داده شده است.

1-1-4-2 دامنه کاربرد

این مقررات ناظر بر کلیه ساختمان ها و سازه های مشمول قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان در کشور می باشد.

در هیچ یک از ساختمان های موجود، نباید تعمیرات و تغییراتی صورت گیرد که با کاهش ابعاد و ارتفاع فضاها، سطوح بازشوی تعویض هوا، سطوح نورگیر و غیره موجب مغایرت با الزامات این مقررات گردد.

این مقررات شامل کلیه ساختمان ها و سازه های موقت (غیر از اسکان موقت بازماندگان حوادث غیرمترقبه) نیز می شود.

1-1-5 مبحث پنجم: مصالح و فرآورده های ساختمانی

1-1-5-1 کلیات

در مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان به مشخصات فنی مواد، مصالح و فرآورده های ساختمانی و ویژگی های فیزیکی، شیمیایی ، مکانیکی و مشخصات فنی و همچنین روشهای آزمایش آن ها پرداخته می شود. این مشخصات و روش ها میبایستی منطبق بر استانداردهای ملی ایران بوده و در صورت عدم وجود با استانداردهای معتبر بینالمللی تطابق داشته باشد.

در این مبحث همچنین با توجه به اهمیت مسائل بهداشتی، ایمنی و ملاحظات محیطی در اجرای ساختمان، نقش هریک از مصالح و فرآورده های ساختمانی در این موارد در هر بخش گنجانیده شده است.

علاوه بر این ها به شیوه های مناسب انبار کردن ، محافظت ، حمل و نقل، ساخت و تولید در کارگاه ها پرداخته شده است و با توجه به اثرات متقابل مصالح و تأثیر در دوام آن ها، مسأله سازگاری مصالح در هر بخش نیز عنوان گردیده است.

در بخش پایانی و پیوست این مبحث، برخی از مصالح نسبتاً جدید و نیز سیستم های ساختمانی و ارجاع به استانداردهای مربوطه ارائه شده است.

1-1-5-2 دامنه کاربرد

دامنه کاربرد این مبحث محدود به انواع مواد ، مصالح و فرآورده های ساختمانی متعارف است که در بنای ساختمانها و تأسیسات مربوطه در همه نقاط کشور مورد استفاده قرار میگیرد.

1-1-6 مبحث ششم: بارهای وارد بر ساختمان

1-1-6-1 کلیات

مبحث ششم، حداقل بارهایی که میبایست در طراحی ساختمانها مورد استفاده قرار گیرد را تعیین می نماید. در مورد ساختمان های خاص مانند سدها، اسکله ها، سازه های دریایی و نیروگاه های هسته ای علاوه بر ضوابط این مبحث، باید ضوابط ویژه بارگذاری آیین نامه مربوط به هریک از آن ها نیز رعایت شود. بارهای تحت پوشش این آیین نامه شامل: بارهای ثقلی مرده، زنده، برف و باران، یخ، بارهای ناشی از نیروهای جانبی باد و زلزله و بالاخره بارهای ناشی از فشار خاک، آب، سیل، انفجار و بار خودکرنشی می باشند.

همچنین ترکیبات بارگذاری مربوط به طراحی به روش مقاومت و طراحی به روش تنش مجاز نیز در این مبحث ارائه شده است، که دیگر مباحث از جمله مبحث نهم «طرح و اجرای ساختمان های بتن آرمه» و مبحث دهم «طرح و اجرای ساختمان های فولادی» از این ترکیبات بارگذاری استفاده می نمایند.

1-1-6-2 دامنه کاربرد

دامنه کاربرد این مبحث ، حداقل بارهایی را که باید در طراحی ساختمان ها و سازه های موضوع مقررات ملی ساختمان از جمله ساختمان های بتن مسلح، فولادی، چوبی و ساختمان های با مصالح بنایی مد نظر قرار دارد را در بر می گیرد.

1-1-7 مبحث هفتم: پی و پی سازی

1-1-7-1 کلیات

مبحث هفتم تحت عنوان پی و پی سازی، الزامات طراحی ژئوتکنیکی ساختمان ها را مورد بحث قرار می دهد. این مبحث پس از ارائه تعاریف مرتبط با مسائل طراحی پی، به شناسایی ژئوتکنیکی لایه های زمین می پردازد و برای نکاتی از قبیل تعداد، عمق و فاصله گمانه ها جداول لازم را ارائه می دهد. در همین فصل حداقل مواردی که گزارش های فنی باید آورده شود را ذکر می نماید.

فصل سوم این مبحث به موضوع بسیار مهم گودبرداری می پردازد و مسئولیت طرح و اجرای گود را به میزان خطرهای مختلف که ممکن است تاثیرگذار باشد مرتبط می سازد و برای هر سطح خطر یک مسئول طراحی و اجرا مشخص می کند. ضمناً بمنظور جلوگیری از ایجاد تغییر شکل های دیوار گود و در نتیجه صدمه به سازه مجاور گود نکاتی آورده شده است.

در بخش طراحی های ژئوتکنیکی، شامل پی های سطحی، سازه های نگهبان و پی های عمیق، به هر دو روش طراحی «تنش مجاز» و «حالات حدی» پرداخته شده است.

در فصل پی های سطحی، مقادیر نشست های مجاز، ضرایب اطمینان و نحوه انتخاب روابط موجود نظری برای محاسبه ظرفیت پایداری و همچنین استفاده از آزمایشات در محل، نکات مهمی آورده شده است. در انتهای این فصل نیز مطالبی مرتبط با ملاحظات لرزه ای طراحی و ملاحظات اجرایی پی های سطحی گنجانیده شده است.

فصل پنجم این مبحث به موضوع طراحی سازه های نگهبان اختصاص دارد. در این فصل در خصوص فشار خاک و میزان تغییر شکل های لازم برای ایجاد شرایط محرک و مقاوم و طراحی این سازه ها برای تحمل بار استاتیکی و همچنین بار دینامیکی ناشی از زلزله، جداول ضرایب اطمینان آورده شده است. در مورد دیوارهای خاک مسلح که در ایران بسیار متداول می باشند به هر دو ضریباطمینان جزئی و کلی پرداخته شده است.

فصل آخر که به پی های عمیق اختصاص یافته است اطلاعات بیشتری را برای طراحی شامل می شود. در این بخش انواع نیروهای اعمالی از قبیل محوری فشاری، محوری کششی، جانبی و اصطکاک منفی مورد بحث قرار گرفته است. سپس ضمن ارائه جداول ضریب اطمینان جهت طراحی ،اهمیت انجام آزمایشات در محل بصورت استاتیکی و دینامیکی و ارجح بودن آن ها برای طراحی مطرح شده است. در این بخش نیز مطالبی مرتبط با گروه شمع بصورت باربری بیشتر و یا کاهش نشست آورده شده است.

1-1-7-2 دامنه کاربرد

رعایت ضوابط و مقررات این مبحث در کلیه ساختمان ها و سازه ها ی موضوع مقررات ملی ساختمان الزامی است. این ساختمان ها شامل: ساختمان های مسکونی، اداری، تجاری، آموزشی، درمانی، فروشگاه ها و کارگاه های صنعتی می باشند.

ابنیه فنی مانند پل ها و سدها و سازه های نیروگاه ها، مشمول مقررات این مبحث نمی شوند ولی رعایت آن ها به صورت غیر الزامی توصیه می شود.

1-1-8 مبحث هشتم: طرح و اجرای ساختمان های با مصالح بنایی

1-1-8-1 کلیات

امروزه در شهرهای کوچک و روستاها مصالح بنایی کاربرد بسیار گسترده ای در امر ساختمان سازی دارد. وقوع زلزله های پیاپی و ویرانی های زیاد در این دسته از ساختمان ها، بیانگر این مطلب است که برای ساخت ساختمان های با مصالح بنایی در کشور نیاز به مجموعه قوانین و مقررات فراگیر و لازمالاجرایی است که با رعایت آن ها سطح کیفی ساخت و ساز این ساختمان ها ارتقا یابد.

مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان برای ساختمان های بنایی خشتی، سنگی، آجری، سنتی و دارای کلاف و غیرمسلح تدوین شده است.

در این مبحث علاوه بر ارائه الزامات طراحی و اجرای ساختمان های آجری باکلاف، بدون کلاف و همچنین ساختمان های خشتی و سنگی، به ذکر مشخصات مصالح مورد استفاده در ساختمان های فوق الذکر پرداخته شده است.

1-1-8-2 دامنه کاربرد

کاربرد مقررات این فصل به مسایل اجرایی و مصالح ساختمان های آجری باکلاف، ساختمان های بنایی سنتی آجری و ساختمان های خشتی و ساختمان های سنگی (ساختمان هایی که در نواحی دور دست ساخته می شوند به طوری که فراهم آوردن مصالح، تجهیزات و نیروی انسانی ماهر، در آنجا مشکل باشد) محدود می شود.

1-1-9 مبحث نهم: طرح و اجرای ساختمان های بتن آرمه

1-1-9-1 کلیات

مبحث نهم مقررات ملی ساختمان ضوابط لازم در طراحی و اجرای ساختمان های بتن آرمه را بیان می نماید ،فصول ابتدایی این مبحث به بیان کلیات، مصالح مورد استفاده و مشخصات هر یک از آن ها ،استانداردهای مشخصات و آزمایش ها، کیفیت بتن مصالح و اصول آرماتوربندی، قالب بندی اجرایی مرتبط با ساخت، عمل آوری و نگهداری از بتن ها و انواع آن می پردازد و سایر فصول به اصول تحلیل و طراحی سازه های بتن آرمه تحت اثر انواع بارها و تغییر شکل ها در طراحی دال ها، دیوارها، پی ها و سایر سازه های بتنی پرداخته و در خاتمه نیز ضوابط ویژه طراحی در برابر حریق و زلزله را ارائه می کند.

در این مبحث مبنای طراحی سازه ها برای حصول ایمنی و قابلیت بهره برداری، بررسی و کنترل آن ها در حالت های حدی است.

1-1-9-2 دامنه کاربرد

ضوابط و مقررات این مبحث باید در طرح، محاسبه، اجرا و کنترل مشخصات مواد تشکیل دهنده و کیفیت اجرای ساختمان های بتنی رعایت شوند و حاوی ضوابط و مقررات مربوط به سازه های بتن آرمه ای است که با سنگدانه های معمولی و سیمان پرتلند یا سیمان آمیخته ساخته میشوند و مقاومت آن ها حداقل برابر 20 مگاپاسکال میباشد.

1-1-10 مبحث دهم: طرح و اجرای ساختمان های فولادی

1-1-10-1 کلیات

هدف این مبحث تعیین حداقل ضوابط و مقرراتی است که در تحلیل، طراحی و اجرای ساختمان های فولادی جهت تامین ایمنی و بهره برداری مناسب، مورد استفاده قرار می گیرد. این مبحث شامل الزامات عمومی، الزامات طراحی، الزامات طراحی لرزه ای و نیز الزامات ساخت، نصب و کنترل می باشد.

در این مبحث مبنای طراحی سازه ها، بررسی و کنترل آن ها در حالت های حدی مقاومت و بهره برداری برای حصول ایمنی و قابلیت بهره برداری است.

در این مبحث روش طراحی مورد استفاده برای تامین الزامات حالت های حدی مقاومت، روش ضرایب بار و مقاومت (LRFD) می باشد که بر پایه جنبه ی احتمالاتی بار و مقاومت، کالیبراسیون با روش تنش مجاز و تجربیات مهندسی استوار می باشد و از طریق دو سری ضرایب ایمنی شامل تشدید ضرایب بارها و اعمال ضرایب کاهش مقاومت در تحلیل و طراحی منظور می گردد. البته در این مبحث طراحی بر اساس روش مقاومت مجاز (ASD) نیز مجاز دانسته شده است و مقررات و ضوابط مربوط به این روش در پیوست (1) این مبحث ارائه گردیده است.

بر اساس این مبحث در طراحی بر اساس حالت های حدی بهره برداری، مجموعه سازه شامل اعضا و اتصالات آن نیز باید از نظر قابلیت بهره برداری مناسب مورد کنترل و طراحی قرار گیرند.

1-10-2 دامنه کاربرد

کاربرد این مبحث در محدوده ساختمان ها با کاربری های مندرج در قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و آیین نامه اجرایی آن می باشد و شامل سازه های خاص از قبیل پل های جاده و راه آهن نیست.

1-1-11 مبحث یازدهم: طرح و اجرای صنعتی ساختمانها

1-1-11-1 کلیات

مبحث یازدهم مقررات ملی ساختمان تحت عنوان «طرح و اجرای صنعتی ساختمانها» در دو بخش ساختمان های فولادی و ساختمان های بتنی تهیه و تدوین گردیده است. در این مبحث تمرکز اصلی بر روی سیستم های سازه ای ساختمان های فولادی و بتنی ارائه شده و در بخش ساختمان های فولادی به دو سیستم سازه ای پیچ و مهره ای و قاب فولادی سبک «LSF» و در بخش ساختمان های بتنی ،سیستم های ساختمان های بتنی پیش ساخته، قالب عایق ماندگار «ICF»، پنل های پیش ساخته سبک سه بعدی D3 و قالب تونلی پرداخته شده است.

1-1-11-2 دامنه کاربرد

حداقل ضوابط اجرای ساختمان های فولادی و بتنی به روشهای صنعتی مطرح شده در مبحث یازدهم ارائه شده است. دامنه کاربرد این مبحث شامل کلیه ساختمان هایی است که به روشهای صنعتی مطرح شده در آن طراحی و ساخته میشوند.

1-1-12 مبحث دوازدهم: ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا

1-1-12-1 کلیات

در این مبحث وظایف هر یک از عوامل دست اندرکار اجرای ساختمان از قبیل صاحب کار، سازنده یا مجری، ناظر، شهرداری و سازمان نظام مهندسی در رابطه با ایمنی، بهداشت و محیط زیست کارگران ،عابرین، ساکنان و شاغلین مجاور کارگاه ساختمان و همچنین حفاظت از ساختمان ها، ابنیه، وسائل نقلیه و درختان مجاور کارگاه ساختمانی در مقابل خطرات ناشی از اجرای عملیات اجرایی بیان شده است.

مطالب موجود در این مبحث شامل: ایمنی عابران و مجاوران کارگاه ساختمانی، جلوگیری از سقوط افراد، جلوگیری از حریق، سوختگی و برق گرفتگی و بهداشت کار و تسهیلات بهداشتی، وسایل و تجهیزات حفاظت فردی، وسایل و سازه های حفاظتی، ایمنی کار با وسایل تجهیزات و ماشین آلات ساختمانی، ایمنی کار در استفاده از وسایل دسترسی شامل داربست، نردبان و ... و همچنین ایمنی در تخریب ساختمان ها و ایمنی عملیات خاکی و به خصوص ایمنی گودبرداری و حفاظت دیوارهای گودبرداری و ساختمان های مجاور گودبرداری و ایمنی در اجرای عملیات ساخت و نصب اسکلت ساختمان اعم از ساختمان های فولادی و بتنی و در آخر رعایت ایمنی در اجرای تأسیسات گرمایی ،تعویض هوا و تهویه مطبوع، سیم کشی و نصب تأسیسات و تجهیزات برقی می شود.

1-1-12-2 دامنه کاربرد

رعایت مفاد این مبحث به همراه آیین نامه حفاظتی کارگاه های ساختمانی در انجام عملیات ساختمانی لازم الاجرا است.

1-1-13 مبحث سیزدهم: طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمانها

1-1-13-1 کلیات

مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان ،تأسیسات سیم کشی سیستم های جریان متناوب با ولتاژ تا 1000 ولت مؤثر و تأسیسات سیم کشی سیستم های جریان متناوب و با ولتاژ بیش از 1000 ولت مؤثر (به جز سیم کشی داخلی دستگاه ها)، که از سیستم های فشار ضعیف تا 1000 ولت تغذیه می کنند ،تأسیسات سیم کشی کلیه سیستم های مربوط به لوازم و دستگاه هایی که مقررات خاصی برای آن ها وضع نشده باشد و همچنین تأسیسات سیم کشی ثابت وسایل ارتباطی- انتقال علائم و فرمان و مشابه آن ها - به استثنای سیم کشی های داخلی دستگاه ها را در بر میگیرد.

در این مبحث مواردی از قبیل الزامات مربوط به تأمین نیروی برق (انشعاب، پست، مولد)، الزامات نصب و طراحی اتاق ترانسفورماتور، اتصال زمین، نیروی برق اضطراری، تابلو برق، تجهیزات و وسایل حفاظت و کنترل، مدارها (کابل کشی- سیم کشی) و لوله کشی و همچنین تجهیزات سیمکشی ،تأسیسات جریان ضعیف، شدت روشنایی داخلی شرح داده شده است.

1-1-13-2 دامنه کاربرد

دامنه کاربرد مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان شامل: ساختمان های مسکونی، تجاری، اداری، درمانی، آموزشی، عمومی، صنعتی و نمایشگاه های دائمی و موقت، پارک های تفریحات، کارگاه های ساختمانی و ساختمان های کشاورزی و دامداری، همچنین هرگونه ساختمانی که مقررات مخصوصی برای تأسیسات الکتریکی آن وضع نشده، می باشد.

مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، وسایل حمل و نقل الکتریکی (لکوموتیو الکتریکی)، وسایل الکتریکی خودروها ،تأسیسات الکتریکی کشتی ها ،تأسیسات الکتریکی هواپیماها ،تأسیسات الکتریکی روشنایی معابر عمومی ،تأسیسات الکتریکی معادن و همچنین تأسیسات صاعقه گیر ساختمان ها را در بر نمیگیرد.

1-1-14 مبحث چهاردهم: تأسیسات مکانیکی

1-1-14-1 کلیات

مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان برای اطمینان از ایمنی جان و مال افراد و تضمین تندرستی و سلامتی آنان در طراحی، اجرا، بهره برداری و نگه داری، تغییرات و بازرسی تاسیسات مکانیکی ساختمان می باشد. تاسیسات مکانیکی شامل تأسیسات حرارت مرکزی و تهویه مطبوع، تعویض هوا، و تهیه و ذخیره آب گرم مصرفی داخل ساختمان است.

تهویه مطبوع با کنترل هم زمان عوامل چهارگانه دما، رطوبت، سرعت وزش و تمیزی هوا، هوای داخل ساختمان را مناسب برای زندگی انسان می نماید.

در این مبحث به مقوله تعویض هوا، تخلیه هوا، کانال کشی هوا و لوله کشی آب گرم و آب سرد مورد استفاده در گرمایش و سرمایش ساختمان پرداخته می شود. انواع دستگاه های گرم کننده و سردکننده از قبیل دیگ، چیلر، مخزن انبساط، آب گرم کن، بخاری، کولر، کوره و شومینه مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. موضوع ذخیره سازی و لوله کشی سوخت، تأمین هوای احتراق و تخلیه محصولات احتراق وسایل سوخت سوز مطرح می گردد و در آخر، به موضوع تبرید و سرمایش ساختمان پرداخته می شود.

1-1-14-2 دامنه کاربرد

دامنه کاربرد این مبحث شامل طراحی، اجرا، بهره برداری و نگه داری، تغییرات و بازرسی تأسیسات گرمایی، تعویض هوا و تهویه مطبوع و نیز تهیه و ذخیره آب گرم مصرفی در داخل ساختمان، می باشد.

همچنین الزامات تأسیسات ساختمانی زیر خارج از حدود الزامات مبحث مذکور است، الف) تأسیسات بهداشتی ساختمان ب) تأسیسات آتش نشانی ساختمان ج) لوله کشی گاز سوخت داخل ساختمان

1-1-15 مبحث پانزدهم: آسانسورها و پلکان برقی

1-1-15-1 کلیات

این مبحث شامل دو بخش است که در آن ها مقرراتی برای آسانسورها، پله های برقی و پیاده روهای متحرک وضع شده است این مقررات متناسب با ترکیب جمعیت از نظر سنی و توانایی، همچنین متناسب با نوع کاربری ساختمان ها نوشته شده است.

انواع آسانسورهایی که در ساختمان ها مورد استفاده قرار می گیرد عبارتست از آسانسورهای کششی و آسانسورهای هیدرولیک جهت حمل مسافر، صندلی چرخدار، برانکارد، تخت بیمارستانی ،خودرو، بار و ... . برای هر کدام از آسانسورها الزامات و نحوه طراحی و مقررات استفاده از آن وضع شده است.

در بخش پله برقی، زاویه شیب، عرض و انتخاب پله برقی متناسب با تعداد نفرات و جمعیت ساختمان، با فرمول هایی ارائه شده است. تمامی موارد ایمنی در حین استفاده هم در مقررات این مبحث آورده شده است. زاویه شیب و سرعت معمول و استاندارد پیاده روی متحرک هم شرح داده شده است.

در بخش پایانی نمونه شناسنامه های اطلاعات فنی آسانسور و پله برقی که باید توسط سازندگان این دستگاه ها تکمیل شود آورده شده است.

همچنین در این مبحث جداول ابعادی برای انتخاب ابعاد آسانسور، بر اساس استانداردهای ملی و بینالمللی، موارد تکمیلی در خصوص جزئیات طراحی و علائم نقشه ها نیز گنجانیده شده است.

1-1-15-2 دامنه کاربرد

دامنه کاربرد این مبحث آسانسورها ،پله های برقی و پیاده روهای متحرک در ساختمان می باشد.

1-1-16 مبحث شانزدهم: تأسیسات بهداشتی

1-1-16-1 کلیات

مبحث شانزدهم مقررات ملی ساختمان بیانگر حداقل الزاماتی است در مورد تاسیسات بهداشتی که مواردی از قبیل: لوله کشی و ذخیره سازی آب مصرفی در ساختمان، لوله کشی فاضلاب بهداشتی، لوله کشی هواکش فاضلاب، لوازم بهداشتی، لوله کشی آب باران ساختمان، توزیع آب مصرفی در ساختمان، بست و تکیه گاه را بیان میکند.

1-1-16-2 دامنه کاربرد

طراحی، نظارت، انتخاب مصالح و دستگاه ها، اجرای کار، تعمیر، تغییر و نگهداری و بهره برداری تأسیساتی، باید طبق الزامات مندرج در این مبحث انجام شود.

طراحی و اجرای حوضچه پمپاژ فاضلاب و لوله کشی فاضلاب بعد از پمپ که فاضلاب در آن تحت فشار جریان می یابد، خارج از حدود این مقررات است.

1-1-17 مبحث هفدهم: لوله کشی گاز طبیعی

1-1-17-1 کلیات

این مبحث حداقل ضوابط لوله کشی گاز طبیعی ساختمان های مسکونی، عمومی و خاص، مجتمع ها و شهرک های مسکونی، ساختمان ها، محوطه ها و شهرک های صنعتی را دربر می گیرد و با هدف طراحی، اجرای لوله کشی، نصب، راه اندازی و نگهداری وسایل گازسوز در ساختمان ها و محوطه ها است. مقررات این مبحث، کاربری گاز طبیعی تحویلی به ساختمان ها و محوطه ها برای مصارف تا حداکثر 5000 مترمکعب در ساعت و فشارهای بین یک چهارم پوند بر اینچ مربع تا شصت پوند بر اینچ مربع را شامل می شود.

طراحی، انتخاب مصالح، اجرای لوله کشی گاز طبیعی، آزمایش ها، بازرسی ها، کنترل های کیفی ،دودکش ها، هوارسانی و تأمین هوای احتراق، نصب، راه اندازی، ایمنی و بهره برداری از لوازم گازسوز در ساختمان ها و محوطه هایی که لوله کشی گاز طبیعی در آن ها اجرا نشده باید طبق ضوابط مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان انجام شود.

1-1-17-2 دامنه کاربرد

لوله کشی گاز مایع، گازهای سوختنی به غیر از گاز طبیعی و گازهای غیرسوختنی خارج از شمول مقررات این مبحث می باشند. دامنه کاربرد این مبحث به شرح زیر است:

• بخش اول مبحث: حداقل ضوابط طراحی، اجرا و کنترلهای کیفی لوله کشی گاز نصب و راه اندازی وسایل گازسوز، دودکش ها و هوارسانی به وسایل گازسوز، ضوابط بهره برداری و ایمنی برای گاز تحویلی ساختمان ها با فشار 4/1 پوند بر اینچ مربع و حداکثر مصرف 160 مترمکعب بر ساعت و قطر لوله حداکثر 4 اینچ را در بر میگیرد.
• بخش دوم مبحث: حداقل ضوابط طراحی، اجرا و کنترلهای کیفی لوله کشی گاز مجتمعها و ساختمان های مسکونی، محوطه ها و ساختمان های صنعتی و شهرکهای مسکونی و صنعتی برای فشارهای بین 2 تا 60 پوند بر اینچ مربع یا مصارف بالاتر از 160 مترمکعب بر ساعت تا حداکثر 5000 مترمکعب در ساعت را در بر میگیرد.

1-1-18 مبحث هجدهم: عایقبندی و تنظیم صدا

1-1-18-1 کلیات

در این مبحث نتایج تأمین شرایط آکوستیکی، آسایش صوتی و جلوگیری از اتلاف امکانات در زندگی ماشینی برای ساکنان شهرهای بزرگ شرح داده شده است.

مواد و عناصر ساختمانی که فضاهای ساخته شده را شکل میدهند، چگونگی شنیدن صداها و حتی چگونگی انتقال صدا به فضاهای اطراف را تعیین میکنند. با درک برخی از اصول پایه آکوستیکی و چگونگی کنترل صدا توسط مواد و ساختارها، میتوان از بسیاری از مشکلات جلوگیری و یا حداقل در مراحل اولیه آن را حل کرد و باعث کاهش هزینه های بازسازی گردید.

مطالب موجود در این مبحث شامل: مقررات آکوستیکی برای ساختمانها با کاربریهای مختلف، تعیین حداکثر تراز معادل نوفه زمینه در یک فضا، حداقل شاخص کاهش صدای وزن یافته برای پوسته خارجی ساختمان، جدا کننده بین فضاهای مختلف، حداکثر تراز کوبه ایِ وزن یافته برای سقف بین طبقات و زمان واخنش بهینه برای فضاهای مختلف با کاربریهای متفاوت می شود.

1-1-18-2 دامنه کاربرد

این مبحث برای تراز نوفه زمینه و زمان واخنش تعیین شده برای فضاهای مختلف و روش اندازه گیری مربوط به تراز نوفه زمینه، زمان واخنش و شاخص های صدابندی جدارها کاربرد دارد.

1-1-19 مبحث نوزدهم: صرفه جویی در مصرف انرژی

1-1-19-1 کلیات

در بین مباحث مقررات ملی ساختمان، مبحث نوزدهم تعیین کننده ترین نقش را در زمینه بهینه سازی مصرف انرژی در ساختمان و حفاظت از محیط زیست ایفا میکند.

در مبحث 19 مقررات ملی ساختمان ضوابط مرتبط با صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان تعیین می گردد. برای این منظور، روشهای طرح، محاسبه و اصول کلی اجرای عایق کاری حرارتی پوسته خارجی، سیستم های تأسیسات گرمایی، سرمایی، تهویه، تهویه مطبوع، تأمین آب گرم مصرفی، و الزامات طراحی سیستم روشنایی الکتریکی در ساختمان ها، برای بهینه سازی مصرف انرژی مشخص می گردد.

شایان ذکر است که در کنار رعایت الزامات تعیین شده در این مبحث، باید همواره دیگر ضوابط مقررات ملی ساختمان نیز، خصوصاً اصول مرتبط با تأمین شرایط ایمنی و بهداشت ساکنان ساختمان ها ملاک عمل قرار گیرد.

1-1-19-2 دامنه کاربرد

ضوابط ارائه شده در مورد پوسته خارجی برای تمام ساختمان های جدیدالاحداث، به جز ساختمان های گروه چهار، از نظر صرفه جویی در مصرف انرژی لازم الاجراست. این ضوابط در قالب دو روش (الف کارکردی و روش ب تجویزی) ارائه شده است. از روش کارکردی می توان در مورد تمام ساختمان ها استفاده کرد، اما کاربرد روش تجویزی به ساختمان های مسکونی 1 تا 9 طبقه، با زیربنای مفید زیر 2000 مترمربع، و ساختمان های گروه سه از نظر صرفه جویی در مصرف انرژی محدود می شود.

همچنین، رعایت ضوابط مربوط به سیستم ها و تجهیزات مکانیکی و سیستم روشنایی در مورد تمامی ساختمان ها، با کاربری های مندرج در این مبحث، الزامی است.

1-1-20 مبحث بیستم: علائم و تابلوها

1-1-20-1 کلیات

مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان، مسئولین مؤسسات دولتی و عمومی و بخش خصوصی، کارفرمایان و مدیران کارگاه ها و ساختمانها را ملزم میکند تا پیامرسانی در محیط زندگی مردم را به نحو مؤثر و مطلوب، توسط تابلوها و علائم، تأمین نمایند تا در محل هایی که احتمال خطری تهدید کننده سلامت و ایمنی افراد وجود دارد، علائم هشدار دهنده نصب کنند.

این مقررات شامل نظارت بر طراحی و ساخت و بهره برداری از پیام، سازه، محل نصب و دیگر الزامات برای کلیه علائم و اعلانات مرسوم مانند پلاکها و تابلوها و دیگر وسائل اطلاع رسانی، از قبیل اشارات حرکتی دست، علائم صوتی و نوری و آژیرهای خطر و غیره است.

1-1-20-2 دامنه کاربرد

این مبحث برای استفاده در علائم و تابلوها در کارگاه های ساختمانی، تابلوهای ایمنی داخل ساختمان و محوطه های کاربریهای شهری، صنعتی، بیمارستانی و ... کاربرد دارد.

1-1-21 مبحث بیست و یکم: پدافند غیرعامل

1-1-21-1 کلیات

این مبحث به اقدامات غیرمسلحانه ای که به کارگیری آن ها موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، ارتقاء پایداری ملی، تداوم فعالیتهای ضروری و تسهیل مدیریت بحران در برابر تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن می شود، می پردازد.

رعایت این مبحث موجب حفظ جان و مال انسان در برابر حوادث، تهدیدات و استمرار فعالیت های اساسی و ضروری مردم، تضمین تداوم تأمین نیازهای حیاتی مردم (از قبیل آب، نان و غذا، پناهگاه ،انرژی، ارتباطات، بهداشت و امنیت) و سهولت در اداره کشور در شرایط بروز تهدید و بحران ناشی از تجاوزات خارجی در مقابل حملات و اقدامات خصمانه و مخرب دشمن از طریق طرح ریزی و اجرای طرح های دفاع غیرعامل و کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی و مستحدثات و تأسیسات و تجهیزات حیاتی و حساس کشور می شود.

ضوابط ارائه شده در این مبحث به منظور کاهش آسیب پذیری ساختمان ها در برابر تهدیدات نظامی و همچنین اعمال اقدامات و تدابیر و ملاحظات لازم شامل ایمن سازی، مستحکم سازی ،پیش بینی سامانه های جایگزین، تسهیل مدیریت بحران در زیرساخت ها و مکان یابی، در حوزه ساختمان سازی استفاده می شود.

1-1-21-2 دامنه کاربرد

• ضوابط مندرج در این مبحث شامل طرح و اجرای ساختمان ها با انواع سیستم باربری، در برابر آثار بارهای انفجار ناشی از اصابت غیرمستقیم می باشد.
• دامنه کاربرد مقررات این مبحث شامل ساختمان های متعارف از جمله: ساختمان های مسکونی 4 طبقه و بیشتر، اداری و تجاری 4 طبقه و بیشتر، مجموعه های ورزشی، تفریحی، سالن های اجتماعات، فروشگاه ها، هتل ها، مدارس، دانشگاه ها، مساجد با ظرفیت بیش از 100 نفر، سالن های سینما و تئاتر و بیمارستان ها می باشد.
• ساختمان ها و تأسیسات زیر مشمول مقررات مندرج در این مبحث نمی باشند: سیلوها، سدها، آب بند ها، مخازن ذخیره سوخت، برج های صنعتی، برج های مراقبت فرودگاه ها، برج های مخابراتی و رادیو تلویزیونی، یادمان های مرتفع، دکل ها، دودکش ها، ابنیه راه ها، پل ها، پالایشگاه ها، نیروگاه ها، اسکله ها و بنادر، استحکامات نظامی، تونل ها، متروها، خطوط انتقال نفت و گاز و آب و فاضلاب و مخابرات و برق، تأسیسات تلمبه خانه های نفتی، ایستگاه های تقویت و تقلیل فشار گاز، پست های توزیع و انتقال برق، دیسپاچینگ ها، سوئیچینگ ها و ساختمان های مربوط به مقام معظم رهبری، رؤسای قوای سه گانه، شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی امنیت ملی، فرماندهی مدیریت بحران ملی، فرماندهی و ستاد کل نیروهای مسلح، فرماندهی و ستاد کل (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیروی انتظامی)، قرارگاه های نظامی، انتظامی و امنیت ملی، ساختمان های اصلی وزارتخانه های اطلاعات کشور، دفاع، امورخارجه، بانک مرکزی، ساختمان های مرکز و مراکز ضبط و پخش ویژه صدا و سیمای جمهوری اسلامی، برج های مخابراتی و ارتباطی، برجهای مسکونی، تجاری، اداری بیش از بیست طبقه و بیمارستان های بیش از 500 تختخواب و هرگونه سازه ها و تأسیسات خاص که طراحی آن ها مستلزم انجام مطالعات ویژه بوده و یا جهت تهدیدات خارج از مقررات این مبحث می باشند.
• به منظور تأمین ایمنی و کاهش آسیب پذیری و مقابله با تهدیدات الکترومغناطیسی (EMP) و گرافیتی و سایبری، باید از مقررات و آئین نامه های معتبر مربوطه استفاده شود.
• تهدیدات ناشی از انفجارهای هسته ای، حملات شیمیایی و میکروبی، برخورد مستقیم پرتابه به سازه ها و تأسیسات، اغتشاشات الکترونیکی، تهدیدات بیولوژیکی، مشمول مقررات این مبحث نمی باشد.

1-2 تعاریف مباحث مقررات ملی ساختمان

1-2-1 آسانسور

وسیله ای است متشکل از کابین و معمولاً وزنه تعادل و اجزا دیگر که با روشهای مختلفی مسافر (نفر) یا بار یا هر دو را در مسیر بین طبقات ساختمان جابجا می کند.

1-2-2 آسانسور کششی

آسانسوری است که حرکت آن بر اثر اصطکاک بین سیم بکسل و شیار فلکه کشش، به هنگام چرخش آن توسط سیستم محرکه انجام می شود.

1-2-3 آسانسور هیدرولیکی

در این نوع آسانسور عامل حرکت کابین، سیلندر و پیستون هیدرولیکی است و ممکن است وزنه تعادل نیز داشته باشد و معمولاً برای ارتفاعات کم و سرعت های کم کاربرد دارد.

1-2-4 آشکارساز گاز مونواکسیدکربن

وسیله ای حساس در مقابل وجود گاز مونواکسیدکربن در محیط که قبل از رسیدن غلظت گاز به حد خطرناک (معمولاً p.p.m 50) وجود گاز را به طریق صوتی یا نوری یا طرق دیگر اعلام می نماید.

1-2-5 آشکارساز نشت گاز قابل اشتعال

وسیله ای حساس در مقابل وجود گاز قابل اشتعال در محیط که قبل از رسیدن غلظت گاز به حد خطرناک، وجود گاز را به طریق صوتی یا نوری یا طرق دیگر اعلام می نماید.

1-2-6 آگهی علائم تصویری وتابلو

شامل پیام تصویری، رنگ و مطالب آنها است.

1-2-7 آیین نامه اجرایی

آیین نامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب بهمن ماه 1375 1- 2- 8 آیین نامه ماده 33: (2) آیین نامه اجرایی ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب تیرماه 1383 هیات وزیران 1- 2- 9 اتصال: (10) مجموعه اجزایی که دو یا چند عضو را به هم متصل می نمایند.

1-2-10 اتصال ساده

اتصال ساده به اتصالی گفته می شود که در آن اتصال تیرها، شاه تیرها و خرپاها، انعطاف پذیر (بدون قید دورانی) بوده و می توان آن ها را فقط در مقابل برش (عکس العمل های تکیه گاه) محاسبه نمود.

1-2-11 اتصال گیردار

اتصال گیردار به اتصالی گفته می شود که در آن اتصال قادر به انتقال لنگر بدون ایجاد دوران محسوسی در بین اعضاء اتصالی می باشد.

1-2-12 اتصال نیمه گیردار

اتصال نیمه گیردار به اتصالی گفته می شود که در آن اتصال قادر به انتقال لنگر به همراه دوران قابل ملاحظه بین اعضاء اتصالی می باشد.

1-2-13 ارتفاع طبقه و بنا

منظور از ارتفـاع یک طبقه، فاصله قائم از کف تمام شده طبقه بالاتر است. ارتفـاع طبقه آخر بنا ،حدفاصل کف تمام شده آن طبقه تا کف تمام شده متوسط سطح بام ساختمان میباشد. ارتفـاع بنا به ارتفـاع تمام طبقات یا فاصله قائم از کف زمین طبیعی تا متوسط ارتفـاع بام ساختمان گفته میشود.

1-2-14 اضافه جریان

هر جریانی که بیش از جریان اسمی تجهیزات برقی باشد.

1-2-15 اطلاعات ژئوتکنیکی

به داده های ژئوتکنیکی گفته می شود که پردازش شده باشند.

1-2-16 اعضاء باربر

اعضایی از ساختمان که بارهای وارد بر ساختمان را به شالوده ها انتقال میدهند.

1-2-17 اعضاء مختلط

اعضای سازه ای که مقطع آن ها از بتن و فولاد تشکیل شده باشد.

1-2-18 اعضاء مرکب

اعضای سازه ای که مقطع آن ها از دو یا چند عضو فولادی تشکیل شده باشد.

1-2-19 افزایش بنا

انجام هرگونه عملیات ساختمانی که سطح یا حجم یک بنا را افزایش دهد.

1-2-20 الکترود زمین

یک قطعه یا قسمت هادی یا گروهی متشکل از قطعات هادی که در تماس بسیار نزدیکی با زمین بوده و با آن اتصال الکتریکی بر قرار می کند.

1-2-21 ایستگاه تقلیل فشار اولیه

تجهیزاتی که در محل تحویل گاز از شبکه گاز شهری به مشترک نصب و فشار تحویلی را تنظیم و حجم گاز را اندازه گیری می کنند. این ایستگاه ها تحت نظر شرکت گاز ناحیه اجرا و بهره برداری می شوند.

1-2-22 ایستگاه تقلیل فشار ثانویه

تجهیزاتی هستند که فشار شبکه گاز را تقلیل داده و به فشار قابل بهره برداری بخش های مختلف سیستم لوله کشی گاز تبدیل می کنند.

1-2-23 ایستگاه مشترکین عمده

تجهیزای که به منظور اندازه گیری مقدار گاز، تنظیم و تثبیت فشار گاز در محل مورد تأیید شرکت گاز استان نصب گردیده و در مالکیت شرکت گاز استان می باشد.

1-2-24 اینرسی حرارتی

قابلیت کلی پوسته خارجی و جدارهای داخلی در ذخیره انرژی، باز پس دادن آن و تأثیرگذاری بر نوسان های دما و بار گرمایی و سرمایی فضاهای کنترل شده ساختمان. اینرسی حرارتی ساختمان با استفاده از جرم سطحی مفید ساختمان گروه بندی می شود.

1-2-25 بازشو

همه سطوح قابل باز شدن در پوسته ساختمان، که برای دسترسی، تأمین روشنایی، دید به خارج ،خروج گاز حاصل از سوخت، تهویه و تعویض هوا ایجاد می گردند، مانند درها، پنجره ها و نورگیرها.

1-2-26 بام تخت

پوشش نهایی ساختمان که شیبی کمتر از 10 درجه یا مساوی آن، نسبت به افق دارد.

1-2-27 بالکن

سطحی است که از 2 یا 3 طرف بطور مستقیم در مجاورت هوای آزاد قرار گرفته است و زیر آن به وسیله فضای بستهای اشغال نگردیده باشد.

1-2-28 بام شیبدار

پوشش نهایی ساختمان که شیبی بیشتر از 10 درجه و کمتر از 60 درجه نسبت به سطح افقی دارد. بر روی سقف شیبدار، فضای خارج و در زیر آن، فضای کنترل شده یا کنترل نشده قرار دارد. اگر شیب جدار بیش از 60 درجه باشد، از دید این مبحث دیوار تلقی میشود.

1-2-29 بخاری با دودکش

بخاری با سوخت گاز، مایع یا جامد برای گرم کردن موضعی فضا، که محصولات احتراق را از طریق دودکش مستقیماً به فضای خارج انتقال میدهد.

1-2-30 بخاری بدون دودکش

بخاری گازسوز بدون دودکش که به صورت تابشی، یا با جابجایی طبیعی هوا و یا به کمک پروانه برقی ،بصورت موضعی فضا را گرم میکند.

1-2-31 بدنه هادی

بدنه های هادی (فلزی) و اجزای دیگر تجهیزات الکتریکی که هادی می باشند و می توان آن ها را لمس نمود و بطور عادی برقدار نیستند اما در حالت وجود اتصالی، ممکن است برقدار شوند.

1-2-32 برچسب انرژی

برچسب تعیین شده توسط مقامات ذیصلاح، به منظور نصب بر روی تولیدات صنعتی مورد استفاده در ساختمان، برای مشخص کردن حد کیفیت محصولات از نظر مصرف انرژی.

1-2-33 برق گرفتگی

پدیده ای است پاتوفیزیولوژیکی که در نتیجه عبور جریان الکتریکی از بدن انسان یا حیوان به وجود می آید.

1-2-34 بعد اسمی

بعد تئوریک یا مشخص شده، همانند ابعاد ارائه شده در جداول مشخصات مقاطع.

1-2-35 بنای موجود

بنایی که مطابق مقررات و قوانین گذشته اجرا و تکمیل شده است.

1-2-36 پاکت حجمی بنا

حجم ساده شده ای است که کل بنا بر اساس ضوابط مصوب در آن محاط می گردد.

1-2-37 پایانه حرارتی

بخشی از یک سیستم مرکزی سرمایی یا گرمایی که در آخر مدار قرار دارد و انرژی منتقل شده توسط مدار توزیع را به فضا یا فضاهای کنترل شده انتقال میدهد (مانند رادیاتور).

1-2-38 پایداری

حالت حدی حاصله در بارگذاری اجزای سازه ای، قاب یا سازه، که در آن تغییر مختصری در هندسه یا بارها منجر به جابجائی های قابل ملاحظه نمی شود.

1-2-39 پرچم

علائمی منصوب بر پایه از مصالح قابل انعطاف مثل پارچه و... است.

1-2-40 پروانه اشتغال

پروانه اشتغال به کار موضوع ماده 4 قانون

1-2-41 پروانه ساختمان

پروانه ساختمانی صادره توسط شهرداری ها یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان 1- 2- 42 پکیج گازسوز: (17) دستگاه گازسوز تأمینکننده آب گرم سیستم گرمایش و آب گرم مصرفی داخل ساختمان ها که معمولاً برای هر واحد مسکونی به صورت مستقل، نصب می شود.

1-2-43 پلاک

تابلوهای کوچک با حداکثر مساحت تعیین شده در مقررات که پیامهایی چون معرفی کاربری های مستقر در بنا دارد.

1-2-44 پلکان خارجی

پلکانی که حداقل از یک طرف در ارتباط مستقیم با فضای آزاد باشد.

1-2-45 پلکان متحرک

پلکانی که به کمک وسایل و دستگاه های مکانیکی حرکت کند.

1-2-46 پله برقی

وسیله ای است که در مسیر حرکت افراد پیاده جهت بالا یا پایین بردن آن ها در دو طبقه غیر هم سطح به کار می رود و به وسیله پله یا تسمه که توسط نیروی محرکه برقی به حرکت در آورده می شود سبب جابجایی افراد می گردد و شامل قطعات مکانیکی، الکتریکی و الکترونیکی می باشد. زاویه شیب پلکان برقی 30 و حداکثر 35 درجه می باشد.

1-2-47 پوسته خارجی

تمام سطوح پیرامونی ساختمان، اعم از دیوارها، سقفها، کفها، بازشوها، سطوح نورگذر و مانند آنها ،که از یک طرف با فضای خارج یا کنترل نشده، و از طرف دیگر با فضای کنترل شده داخل ساختمان در ارتباط هستند. پوسته خارجی در تمام موارد الزاماً با پوسته کالبدی ساختمان یکی نیست، زیرا پوسته کالبدی ممکن است دربرگیرنده فضاهای کنترل نشده نیز باشد. پوسته خارجی ساختمان همچنین شامل عناصری است که، در وجه خارجی خود، مجاور خاک و زمین هستند.

1-2-48 پی

به مجموعه بخش هایی از سازه و خاک در تماس با آن اطلاق می شود که انتقال بار بین سازه و زمین از طریق آنها صورت می گیرد.

1-2-49 پی های سطحی یا شالوده ها

به پی هایی گفته می شود که در عمق کم و نزدیک سطح زمین (عمق پی کمتر از ابعاد سطح پی و یا کمتر از سه متر باشد) ساخته میشوند. این پیها شامل: شالوده های منفرد، نواری و گسترده میباشند. شالوده ها ممکن است سنگی، بتنی و یا بتن آرمه از نوع دال تنها و یا ترکیبی از تیر و دال باشند.

1-2-50 پی های عمیق یا شمع ها

به پی هایی گفته می شود که نسبت عمق قرارگیری به کوچکترین بعد افقی آنها از 10 تجاوز کند. این پی ها شامل: انواع شمع ها، دیوارک ها و دیوارهای جدا کننده می شوند. پی های عمیق در ساختمان ها معمولاً به وسیله یک سازه میانی، که کلاهک یا سر شمع نامیده می شود، بارهای سازه را به زمین منقل می نمایند.

1-2-51 پی های نیمه عمیق

به پی هایی گفته می شود که در حد فاصل بین پی های سطحی و پی های عمیق قرار دارند. پی های صندوقه ای و پی های چاهی معمولاً در این گروه قرار دارند.

1-2-52 پی های ویژه

به پی هایی گفته میشود که معمولاً در تعریف گروه های فوق نمی گنجند. مانند مهارها یا ریز شمع ها ،ستون های شنی و بهسازی خاک در عمق. در این پی ها برای انتقال بار از سازه به زمین از فشار ،کشش یا اصطکاک بهره گیری می شوند.

1-2-53 تابلوها و علائم تصویری

علائمی است که با ترکیبی از شکل، رنگ، نوشته، سمبل و نشانه تصویری به دیده آید و حاوی پیام مشخصی باشد. ممکن است دارای سازه یا فاقد آن بوده، به ساختمان یا دیواری الصاق یا روی زمین و نرده و امثال آن قرار گیرد.

1-2-54 تابلوها و علائم تصویری ایمنی در ساختمانها و کارگاه ها

علائمی است که دارای پیام های منع کننده کاری خطرزا یا هشدار وجود خطری یا الزام به انجام کاری یا راه های گریز از خطر یا کمک های اولیه باشد.

1-2-55 تابلو و علائم تصویری (از جهت مدت زمان استفاده)

1- علائم تصویری و تابلوی دائم: محدودیتی به لحاظ مدت زمان نصب نداشته باشد. تابلوهایی که جواز نصب آنها دارای زمان محدود است نیز در صورتیکه امکان تمدید جواز داشته باشند، تابلوی دائم محسوب می گردند. 2- علائم تصویری و تابلوی موقت: برای مدتی محدود به نمایش در می آید. درچنین تابلوهای الزامی به استفاده از مصالح مقاوم نیست، اما نکات ایمنی باید رعایت گردد.

1-2-56 تابلوی کنترل آسانسور

مجموعه ای شامل مدارهای فرمان و قدرت که وظیفه کنترل حرکت کابین و پاسخگویی به احضار را به عهده دارد.

1-2-57 تأسیسات الکتریکی

مجموعه ای است از تجهیزات الکتریکی به هم پیوسته برای انجام هدف یا اهداف معین که دارای مشخصه های هماهنگ و مرتبط باشند.

58 تجهیزات الکتریکی: (13)

وسایل، تجهیزات، لوازم، دستگاه ها و مصالحی اند که برای تولید، انتقال، توزیع یا مصرف انرژی الکتریکی به کار می روند مانند مولدها، لوازم و اسبا ب و دستگاه های برقی، وسایل اندازه گیری، وسایل حفاظتی، تجهیزات و مصالح سیستم های سیم کشی و مصرف کننده انرژی الکتریکی.

1-2-59 تجهیزات دستی: (13)

تجهیزاتی هستند قابل حمل که در هنگام استفاده عادی در دست گرفته می شوند و در آنها، موتور، در صورتیکه وجود داشته باشد قسمتی جدانشدنی از تجهیزات را تشکیل می دهد.

1-2-60 تجهیزات نصب ثابت: (13)

تجهیزاتی است که به نگهدارهایی محکم شده باشند یا به نحوی دیگر در محل معینی محکم و ثابت شده باشند.

1-2-61 تحلیل الاستیک: (10)

تحلیل سازه ای بر اساس این فرض که سازه با حذف بار به شکل هندسی اولیه خود باز می گردد.

1-2-62 تحلیل پلاستیک: (10)

تحلیل سازه ای با فرض رفتار صلب -- خمیری قطعات و با استفاده از تئوری پلاستیسیته با بررسی مکانیزم خرابی.

1-2-63 تحلیل سازهای: (10)

تعیین آثار بار، بر اعضاء و اتصالات بر اساس اصول تحلیل سازه.

1-2-64 تحلیل غیرالاستیک: (10)

تحلیل سازه ای با در نظر گرفتن رفتار غیرالاستیک مصالح.

1-2-65 تخلیه هوا: (14)

خارج کردن قسمتی از هوای فضا و هدایت آن به هوای آزاد، بطور طبیعی یا با وسایل مکانیکی.

66 تراز طبقه شدن آسانسور: (15)

منظور هم تراز شدن کف کابین با کف تمام شده طبقه در محل ورودی به آسانسور است.

1-2-67 ترموکوپل: (17)

این وسیله یکی از مهمترین بخش های دستگاه گازسوز است که در صورت روشن نشدن مشعل دستگاه یا از بین رفتن شعله اصلی مشعل مسیر ورود سوخت به مشعل، بسته یا شعله اصلی مشعل و شمعک آن هر دو قطع میگردد.

1-2-68 تسلیم: (10)

حالت حدی تغییر شکل غیر الاستیک که پس از رسیدن به حالت تنش تسلیم بروز می کند.

1-2-69 تصرف: (4)

بخشی از ساختمان ها، حاصل ترکیب چند فضا (به ترتیبی که در این مقررات مشخص شده)، که به فعالیتی مشخص اختصاص داده شود. مقصود از "تصرف" در این مقررات، نوع بهره گیری از بنا یا بخشی از آن است که با مقصودی معلوم در دست بهره برداری بوده یا قرار است برای آن مقصود مورد استفاده واقع شود. انواع تصرف ها عباتند از:

1. تصرف اداری و حرفه ای
2. تصرف انباری
3. تصرف آموزشی- تربیتی
4. تصرف تجمعی
5. تصرف درمانی و مراقبتی
6. تصرف صنعتی
7. تصرف کسبی و تجاری
8. تصرف مخاطره آمیز
9. تصرف مسکونی

1-2-70 تصفیه هوا: (14)

فرآیند کاهش ذرات زیانآور موجود در هوا از قبیل میکروارگانیسمها، ذرات معلق، دود، گازهای زیانآور و مانند آنها.

71 تعویض هوا: (14)

ورود و یا خروج هوا در یک فضا، بطور طبیعی و یا به کمک وسایل مکانیکی.

1-2-72 تنظیم کننده فشار گاز (رگولاتور): (17)

دستگاهی است که فشار گاز ورودی را کاهش داده و آن را به میزان فشار موردنظر برای مصرف، ثابت نگه میدارد.

1-2-73 توقفگاه های وسایل نقلیه: (4)

توقفگاه های وسایل نقلیه محل های توقف و نگهداری وسایل نقلیه هستند که توقفگاه های وسایل نقلیه در فضای باز و فضاهای توقفگاه وسایل نقلیه در ساختمان را شامل می شوند.

1-2-74 تهویه: (19-14)

روند دمیدن یا مکیدن هوا، از طریق طبیعی یا مکانیکی، به هر فضایی یا از هر فضایی، برای تأمین شرایط بهداشت و آسایش (از قبیل کنترل دما و میزان رطوبت هوا، جلوگیری از بروز میعان، جلوگیری از رشد میکروارگانیسمها و مانند آنها). چنین هوایی ممکن است مطبوع شده باشد.

1-2-75 تهویه مطبوع: (14-19)

کنترل هم زمان دما، رطوبت و پاکیزگی هوا و توزیع مناسب آن به منظور تأمین شرایط مورد نیاز فضای ساختمان.

1-2-76 تیر: (10)

عضو سازه ای با هدف مقاومت در مقابل لنگر خمشی.

1-2-77 تیر ورق: (10)

تیری که مقطع آن از ورق ساخته شده است.

1-2-78 جایگاه امدادرسانی: (4)

شامل فضاها و سطوحی است که به منظور کمک و امدادرسانی در موارد اضطراری در فضاهای باز در نظر گرفته شده و مورد استفاده قرار می گیرند.

79 جدار نورگذر (شفاف یا نیمه شفاف): (19)

جداری که ضریب عبور نور مرئی آن بزرگتر از 5% است. جدار نورگذر بر دو نوع شفاف و مات است وشامل پنجره ها، درهای خارجی نورگذر، نورگیرها و مشابه آنهاست.

1-2-80 جریان اتصال کوتاه (فلزی): (13)

اضافه جریانی است که در نتیجه بروز اتصالی با امپدانسی بسیار کوچک بین هادی های برقداری که در شرایط عادی دارای اختلاف پتانسیل می باشند، ایجاد شود.

1-2-81 جریان اضافه بار ( یک مدار): (13)

اضافه جریانی است که در مداری برقرار می شود که از نظر الکتریکی آسیب ندیده باشد.

1-2-82 جریان باقیمانده: (13)

جمع جبری مقادیر آنی جریانهایی (منتجه جریان های آنی) است که از همه هادی های برقدار یک مدار معین، در یک نقطه از تأسیسات الکتریکی، عبور می کند.

1-2-83 جریان برق گرفتگی: (13)

جریانی است که از بدن انسان یا حیوان عبور کند و مشخصه های آن به نحوی باشد که احتمالاً موجب برق گرفتگی شود.

1-2-84 جریان مجاز: (13)

(جریان مجاز حرارتی یا جریان اسمی یک هادی)، حداکثر جریانی است که بطور مداوم در شرایطی تعیین شده، بدون اینکه دمای وضعیت تعادل یک هادی از میزان معینی تجاوز نماید، می تواند از آن عبور کند. در مورد هادی ها (سیم و کابل) جریان اسمی همان جریان مجاز حرارتی است.

1-2-85 جریان نشت: (13)

جریانی است که بین مداری که از نظر الکتریکی آسیب ندیده است و زمین یا بدنه های هادی بیگانه ،برقرار شود.

86 جوش انگشتانه: (10)

جوش ایجاد شده در سوراخ دایره ای شکل در یکی از اعضای اتصالی که باعث ایجاد پیوستگی بین آنعضو و عضو دیگر می شود.

1-2-87 جوش شیاری با نفوذ کامل: (10)

جوش شیاری که در آن فلز جوشکاری از کل ضخامت عضو اتصالی عبور می کند.

1-2-88 جوش شیاری با نفوذ نسبی: (10)

جوش شیاری که در آن میزان نفوذ، عمدتاً کمتر از ضخامت کامل عضو اتصالی در نظر گرفته شده باشد.

1-2-89 جوش کام: (10)

جوش ایجاد شده در سوراخ امتدادیافته برای اتصال یک عضو به عضو دیگر.

1-2-90 جوش گوشه: (10)

جوشی با مقطع مثلثی ایجاد شده در بین سطوح اعضای مقاطع.

1-2-91 چاه آسانسور: (15)

فضایی است که ریل ها و برخی تجهیزات آسانسور در آن نصب می شوند و کابین و وزنه تعادل در این مکان حرکت می نمایند، معمولاً با دیواره ها، درهای طبقات و درها و دریچه های اضطراری محصور می گردد.

1-2-92 چاهک آسانسور: (15)

فاصله قائم بین کف پایین ترین محل توقف تا کف چاه آسانسور (به ابعاد چاه آسانسور) را چاهک می گویند.

1-2-93 حفاظت کاتدی: (17)

نوعی سیستم الکتریکی است که برای جلوگیری از خوردگی ناشی از زنگ زدگی لوله های گاز دفنی به کار می رود.

94 حیاط: (3)

فضای باز بدون سقف و بدون تصرف که از دو یا چند طرف با دیوارهای خارجی بنا محصور باشد و اگراز همه طرف به دیوارهای خارجی بنا محصور شود، در آن صورت به آن حیاط داخلی گفته میشود.

1-2-95 حیاط محصور (پاسیو): (4)

فضایی است باز، که در میان ساختمان قرار دارد و به طور معمول اضلاع آن در تمام ارتفاع ساختمان امتداد یافته و وظیفه تأمین نور و تهویه بخشی از ساختمان را در طبقات بر عهده دارد.

1-2-96 خاکریزی مهندسی: (7)

به خاکریزی گفته می شود که احتیاج به شناخت نوع خاک و کنترل تراکم دارد و در پایداری ساختمان مؤثر است.

1-2-97 خستگی: (10)

حالت حدی شروع ترک خوردگی و گسترش آن در اثر تکرار بار زنده

1-2-98 داده های ژئوتکنیکی: (7)

به پارامترهای برداشت شده از زمین ساختگاه گفته می شود که پردازش نشده است.

1-2-99 در کابین آسانسور: (15)

دری است که در ورودی کابین قرار گرفته و معمولاً به طور خودکار باز و بسته می شود.

1-2-100 دستگاه: (14)

هر دستگاه مکانیکی که با مصرف برق، گاز (مایع یا گاز طبیعی)، سوخت مایع یا جامد و هر نوع انرژی دیگر، به منظور استفاده در تأسیسات مکانیکی (تأسیسات گرمایی، تعویض هوا، تهویه مطبوع) طراحی و ساخته می شود.

1-2-101 دستگاه های گرم کننده و خنک کننده ویژه: (14)

هر دستگاه مکانیکی با کاربری و ظرفیت مشخص و با مصرف هر نوع انرژی (برق، سوخت جامد، مایع ،گاز)، که برای تهیه آب گرم مصرفی یا گرم کردن و یا خنک کردن موضعی فضاهای ساختمان، طراحی و ساخته شده باشد.

102 دستگاه یکپارچه (پکیج): (14)

دستگاهی که به طور کامل در کارخانه ساخته، سوار و آزمایش شده و به صورت یک واحد مستقل، باهمه قطعات و اجزای متحرک و موتور محرک، آماده نصب باشد.

1-2-103 دستگیره (پلکان برقی): (15)

دستگیره ای از جنس لاستیک با الیاف مخصوص می باشد که متحرک بوده و سرعت آن با سرعت حرکت پله یکسان می باشد، افراد هنگام بالارفتن یا پایین آمدن از آن استفاده می کنند.

1-2-104 دفتر مهندسی: (2)

محل انجام خدمات مهندسی ساختمان دارای مجوز فعالیت از وزارت راه و شهرسازی

1-2-105 دفترچه اطلاعات ساختمان: (2)

دفترچه اطلاعات ساختمان مشتمل بر جدول مربوط به روند تهیه طرح، اجرا، نظارت اطلاعات ساختمان است.

1-2-106 دودکش: (17-14)

معبری فلزی یا با مصالح بنایی که گازهای حاصل از احتراق از راه آن به خارج ساختمان منتقل میشود.

1-2-107 دودکش پیش ساخته: (17-14)

دودکشی است که در کارخانه شامل معبر انتقال دود، که برای نوع و کلاس معینی از دستگاه با سوخت مایع یا گاز ساخته شده و مشخصات آن از طرف مؤسسۀ معتبر و مورد تأیید گواهی شده و دارای پلاک تأیید باشد.

1-2-108 دوره اجرا: (2)

مدت زمانی که از تاریخ صدور پروانه ساختمان تا تحویل گزارش پایان کار ساختمان توسط ناظر هماهنگ کننده به شهرداری یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان به طول میانجامد.

1-2-109 دوره نظارت: (2)

مدت زمانی که از تاریخ صدور پروانه ساختمان تا تحویل گزارش پایان کار ساختمان توسط ناظر هماهنگ کننده به شهرداری یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان به طول میانجامد.

110 دیگ: (14)

یک دستگاه گرمازای بسته که برای تأسیسات گرمایی ،یا سیستم تأمین آبگرم مصرفی، آب گرم یابخار تولید می کند.

1-2-111 دیوار: (19)

بخشی از پوسته خارجی یا داخلی غیر نورگذر ساختمان که عمودی است، یا با زاویه بیش از 60 درجه نسبت به سطح افقی قرار گرفته است.

1-2-112 دیوار آتش: (14)

جزئی از ساختمان که ضد حریق است و از گسترش آتش در داخل یا بین ساختمان ها و سازه ها، از سویی به سوی دیگر، جلوگیری کرده و یا آن را کند می کند.

1-2-113 دیوار جان پناه: (3)

بخش امتداد یافته دیوارهای خارجی بنا در بام که به منظور فراهم نمودن ایمنی و تفکیک همسایگی اجرا میشود.

1-2-114 دیوار دودبند: (3)

دیوار یا دیواره ای که راهروی خروج را قطع کرده و به یک یا چند در مجهز است. این دیوار باید مانع گسترش آتش و دود باشد.

1-2-115 دیوار کتیبه: (3)

بخشی از دیوار خارجی ساختمان که پایین یا بالای پنجره (یا بازشو) واقع میشود.

1-2-116 دیوار مشترک: (3)

دیواری که در مرز مالکیت دو ساختمان برای بهرهگیری مشترک ساخته میشود.

1-2-117 راه پله: (3)

بخشی از مجموعه راه خروج شامل تعدادی پله یا سکو که در مجموع رفت و آمد از یک طبقه به طبقهدیگر را بدون تداخل و برخورد با مانع امکان پذیر میکند.

118 رشته های اصلی: (2)

معماری، عمران، تأسیسات مکانیکی، تأسیسات برقی، شهرسازی، نقشه برداری و ترافیک.

1-2-119 رشته های مرتبط: (2)

رشته های موضوع تبصره 1 ماده 7 قانون.

1-2-120 رنگ های دارای مفهوم ایمنی: (20)

در علائم تصویری، نورانی و نوری ایمنی رنگ های خاص دارای مفاهیم مشخصی است. جدول زیر تعیین کننده کلی این رنگهاست.

1-2-121 ریل های راهنما (آسانسور): (15)

اجزای فلزی با مقطع T هستند که برای هدایت کابین یا وزنه تعادل (در صورت وجود) به کار می روند.

1-2-122 زمین (جرم کلی زمین): (13)

جرم هادی زمین است که پتانسیل همه نقاط آن به طور قراردادی برابر صفر انتخاب می شود.

1-2-123 زیرزمین: (3)

قسمتی از ساختمان که تمام یا بخشی از آن پایینتر از کف زمین طبیعی قرار گرفته و به عنوان طبقه به حساب نیاید.

124 ساختمان: (2)

بنایی واحد که وجه های بیرونی آن در سطح و ارتفاع، از زیر پی تا بالاترین نقطه، یک پوسته معماریبسته را تشکیل دهد.

1-2-125 ساختمان های بتنی پیش ساخته: (11)

ساختمانی که تمامی اجزای سازهای و بعضاً اجزای غیرسازهای ساختمان از قطعات بتن پیش ساخته که در کارخانه تولید شده است، تشکیل میشوند.

1-2-126 ساختمان های خاص: (17)

ساختمان هایی هستند که استفاده از آن ها در نجات و امداد مؤثر بوده و در صورت خرابی یا وقفه در بهره برداری به طور غیرمستقیم موجب افزایش تلفات و خسارات شده و سبب آتش سوزی وسیع، از دست رفتن ثروت ملّیّ و آلودگی محیط زیست می شود.

1-2-127 ساختمان های عمومی: (17)

ساختمان هایی هستند که در آن ها خدمات عمومی ارایه شده و مورد استفاده و مراجعه عموم مردم می باشد.

1-2-128 ساختمان های فولادی پیش ساخته: (11)

ساختمان های فولادی که قطعات آن به طورکامل در کارگاه ساخت، مونتاژ و جوشکاری میشوند و اتصال آنها برای نصب در پای کار انجام میپذیرد.

1-2-129 ساختمان های فولادی درجا: (11)

ساختمان های فولادی که کلیه قطعات آن در پای کار برشکاری و مونتاژ جوشکاری شده و به وسیله اتصالات جوشی نصب میشوند.

1-2-130 ساختمان های فولادی نیمه پیش ساخته: (11)

ساختمان های فولادی که برخی از قطعات آن در کارگاه ساخت، مونتاژ و جوشکاری میشوند و بقیهقطعات در پای کار ساخته شده و نصب میشوند.

131 ساختمان های متصل: (4)

ساختمان هایی هستند که به ساختمان ملک مجاور متصل و یا حدفاصل آنها درز انقطاع بین دو بنا است.

1-2-132 ساختمان های منفصل: (4)

ساختمان هایی هستند که بصورت "کوشک" مانند، در داخل محوطه و ملک بدون اتصال به ساختمان های پلاک های دیگر قرار دارند.

1-2-133 ساختمان ویژه: (2)

بنایی که طرح معماری یا سازه یا تأسیسات مکانیکی و یا تأسیسات برقی آن دارای پیچیدگی یا حساسیت خاص می باشد و بنا بر ضرورت نیاز به طراحی یا محاسبه یا کنترل دقیق شرایط هوا، دما ،رطوبت، پاکیزگی، فشار نسبی، صدا، ولتاژ و فرکانس خاص در یک یا چند رشته ساختمانی دارد و موارد استفاده آن نیز خاص است.

1-2-134 سازمان: (2)

سازمان نظام مهندسی ساختمان (کشور)

1-2-135 سازمان استان: (2)

سازمان نظام مهندسی ساختمان استان

1-2-136 سازه های نگهبان: (7)

به سازه هایی اطلاق می شود که برای نگهداری خاک به کار برده می شوند، این سازه ها شامل انواع دیوارها و سیستم های نگهبان هستند که در آن ها عناصر سازه ای با خاک یا سنگ ترکیب شده یا از تسلیح خاک استفاده می شوند.

1-2-137 ستون: (10)

عضو سازه ای عمدتاً با هدف مقاومت در مقابل نیروی محوری و یا ترکیب نیروی محوری با سایر نیروها.

1-2-138 سطح الزامی: (4)

سطحی است که رعایت مقدار و محدودیت های آن در مقررات ملی ساختمان الزامی شده است.

139 سطح خالص: (3)

سطح خالص هر طبقه از ساختمان فقط به فضاهای قابل تصرف گفته شده و سطوح مربوط بهفضاهای عمومی و ارتباطی و ضخامت دیوارها را شامل نمیگردد.

1-2-140 سطح علائم تصویری و تابلو: (20)

سطح یکپارچه درون قاب و سازه علائم تصویری و تابلو یا در صورت نبود قاب، سطح یکپارچه آگهی پیام آن است.

1-2-141 سطح مفید کابین: (15)

سطح مفیدی است که برای ایستادن مسافر و یا گذاشتن بار به کار گرفته می شود و مقدار آن متناسب با ظرفیت بار یا مسافر محاسبه می شود.

1-2-142 سطوح نورگیری و تعویض هوای الزامی: (4)

سطوحی هستند که جهت حداقل نورگیری و تعویض هوای طبیعی فضاها، در نظر گرفته می شوند.

1-2-143 سیستم اضافه بار (آسانسور): (15)

در برخی آسانسورها برای جلوگیری از اضافه بار حسگری را به شیوه های مختلف تعبیه می کنند تا هنگام سوارشدن مسافر یا گذاشتن بار بیش از ظرفیت پیش بینی شده در کابین، ضمن اعلام خبر از حرکت آسانسور تا تخلیه بار اضافی جلوگیری شود.

1-2-144 سیستم باربر ثقلی: (6)

قسمتی از کل سازه است که جهت تحمل بارهای ثقلی و انتقال آن به شالوده سازه به کار گرفته میشود.

1-2-145 سیستم باربر جانبی: (6)

قسمتی از کل سازه است که برای تحمل بارهای جانبی به کار گرفته میشود.

1-2-146 سیستم ترمز ایمنی (سیستم پاراشوت): (15)

سیستم مکانیکی که ترجیحاً در قسمت زیرین یا بالای چارچوب (یوک) کابین یا وزنه تعادل (در صورت لزوم) قرار می گیرد و در مواقع اضطراری با افزایش غیرعادی سرعت، فعال شده و سبب توقفکابین یا وزنه تعادل بوسیله قفل شدن کابین یا وزنه تعادل به ریل ها می شود.

147 سیستم تونلی: (11)

سازه های بتنی با قالب بتنی موسوم به سیستم تونلی، یکی از روشهای صنعتی اجرای ساختمان های بتنی بوده که دیوار و سقف بطور همزمان با قالب یکپارچه اجرا میشود. قالب های مورد استفاده، به اندازه تقریبی ابعاد فضاها هستند. برای قالببندی یا قالببرداری، نیازی به تبدیل آنها به ابعاد کوچک نیست و با همان ابعاد اولیه و به صورت یکپارچه از فضا خارج میشوند.

1-2-148 سیستم دوگانه یا ترکیبی: (6)

نوع سیستم سازه ای است که در آن، بارهای قائم عمدتاً توسط قاب های ساختمانی متحمل می شوند و مقاومت در برابر بارهای جانبی توسط مجموعه ای از دیوارهای برشی یا قاب های مهاربندی شده همراه با مجموعه ای از قاب های خمشی صورت می گیرد. سهم برشگیری هر یک از دو مجموعه با توجه به سختی جانبی و اندرکش آن دو، در تمام طبقات، تعیین می شود.

1-2-149 سیستم ساختمانی: (11)

سیستم ساختمانی دیوار باربر که دیوارهای آن دارای قالب های بتن دایمی بوده و این قالبها بعد از بتن ریزی، جزیی از دیوار محسوب میشود و نقش عایق حرارتی را دارد.

1-2-150 سیستم ساختمانی با پنل های ساندویچی: (11)

سیستم ساختمانی دیوار باربر که دیوارهای آن از پنل های ساندویچی شامل دو صفحه شبکه جوش شده فولادی میباشد که یک هسته عایق در میان آن قرار گرفته و دو طرف آن بتن پاشیده میشود.

1-2-151 سیستم ساختمانی قابهای سبک فولادی: (11)

سیستم ساختمانی دیوار باربر متشکل از مقاطع فولادی سرد نورد شده بوده که اجزاء آن با اتصالات پیچی یا جوشی به یکدیگر متصل میشوند.

1-2-152 سیستم های فراخوانی آسانسور: (15)

نحوه پاسخ به احضار مسافرین در آسانسور با توجه به نوع کاربری ساختمان می تواند متفاوت باشد وانتخاب صحیح سیستم کنترل اهمیت زیادی دارد.

153 شاغل تمام وقت: (2)

شخصی که در بخش های دولتی یا خصوصی یا موسسات و نهادهای عمومی به لحاظ اشتغال به کاردیگری غیر از مشاغل مربوط به این شیوه نامه از سوی کارفرما بیمه شده باشد.

1-2-154 شخص حقوقی: (2)

شرکت خصوصی یا شرکت دولتی یا وابسته به دولت یا موسسه و نهاد عمومی غیردولتی (به غیر از شهرداری ها) دارای پروانه اشتغال به کار حقوقی از وزارت راه و شهرسازی.

1-2-155 شخصحقیقی: (2)

مهندس یا کاردان فنی یا معمار تجربی یا دیپلمه های فنی دارای پروانه اشتغال به کار از وزارت راه و شهرسازی.

1-2-156 شرایط دشوار ژئوتکنیکی: (7)

به شرایطی اطلاق می شود که اجرای سازه و یا ساخت پی را مشکل می سازد.

1-2-157 شرکت: (2)

شخصیتی حقوقی که خصوصی یا تعاونی یا دولتی یا وابسته به دولت بوده و به طور قانونی در اداره ثبت شرکتها و مؤسسات غیرتجاری به ثبت رسیده و شأن تشکیل آن ارایه خدمات مهندسی ساختمان مانند انجام مطالعات و طراحی، محاسبات، نظارت و اجرای کارهای ساختمانی است.

1-2-158 شفت: (3)

فضای ارتباطی قائم بین طبقات یا بین کف تا بام ساختمان که به منظور تعبیه آسانسور، بالابر ،آشپزخانه، تأمین روشنایی، انجام تهویه، عبور دادن کانالها و لوله ها، تخلیه زباله و غیره در نظر گرفته میشود.

1-2-159 شکل پذیری: (6)

به قابلیت جذب و اتلاف انرژی و حفظ ظرفیت باربری یک سازه، هنگامی که تحت تأثیر تغییر مکانهایغیرخطی چرخهای ناشی از زلزله قرار میگیرد، اطلاق میشود.

160 شمعک: (17)

وسیله ای که با ایجاد شعله کوچکی در وسایل گازسوز، برای روشن کردن مشعل اصلی دستگاه، مورداستفاده قرار می گیرد. در اغلب وسایل گازسوز این شعله به واسطه ترموکوپل باعث باز نگهداشتن مسیر گاز نیز میشود و در صورت خاموش شدن آن، جریان گاز به مشعل اصلی قطع میگردد.

1-2-161 شناسنامه فنی و ملکی ساختمان: (2)

سندی است که حاوی اطلاعات فنی و ملکی ساختمان بوده و توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان استان صادر می گردد و در کلیه نقل و انتقالات ساختمان های همراه با نقشه های چون ساخت، تحویل خریداران می گردد تا از مشخصات ساختمانی که خریداری می نمایند مطلع شوند.

1-2-162 شیبراهه: (3)

پیاده راه با شیب حداکثر 1 به 20 که بعنوان راه دسترسی مورد استفاده واقع میشود.

1-2-163 شیر خودکار قطع جریان گاز اضافی: (17)

وسیله ای که در مسیر لوله کشی گاز نصب و در صورت عبور جریان گاز بیش از حد تنظیم شده، جریان گاز را قطع می نماید.

1-2-164 شیر خودکار قطع گاز حساس در مقابل زلزله: (17)

وسیله ای که در هنگام بروز زلزله با شدت از پیش تعیین شده در آن، جریان گاز را به طور خودکار قطع می نماید.

1-2-165 شیر قبل از رگولاتور یا شیر قفلی: (17)

شیر سماوری گوشواره ای که قبل از رگولاتور نصب و در حالت بسته، قابل قفل کردن بوده و باید برای فشار کاری تا 4 بار و یا 60 پوند بر اینچ مربع مناسب باشد.

1-2-166 شیشه نویسی: (20)

هرآگهی منصوب، منقوش و متصل به سطح شفاف ویترین و یا قرار گرفته در پشت شیشه که از بیرون قابل تشخیص باشد شیشه نویسی محسوب می شود.

167 صاحب کار: (2)

مالک یا قائم مقام مالک کارگاه ساختمانی.

1-2-168 صنعتی سازی: (11)

به روش یا روش هایی که میزان استفاده از منابع انسانی ، مواد اولیه و سرمایه را در راستای پاسخدهی به نیاز مسکن جامعه و بهرهوری اقتصادی با بکارگیری فنآوریهای نوین که در یک ساختار منظم و مدولار، تشکیلات یافته و منسجم بطور کارا عمل کند گویند.

1-2-169 ضربه گیر (بافر) آسانسور: (15)

وسیله ای ارتجاعی است که برای جلوگیری از اصابت کنترل نشده کابین و یا وزنه تعادل به کف چاهک به کار می رود و طوری طراحی و انتخاب می شود که قسمتی از انرژی جنبشی کابین را مستهلک کند. باید توجه داشت که ضربه گیر برای متوقف کردن کابین در سقوط آزاد طراحی نشده است.

1-2-170 ضریب انتقال حرارت: (19)

ضریب انتقال حرارت برابر است با توان حرارتی منتقل شده به ازاء یک درجه کلوین اختلاف دما و به سه دسته تقسیم می شود: خطی، سطحی و ساختمانی

1-2-171 ضریب هدایت حرارت: (19)

مقدار حرارتی که در یک ثانیه از یک مترمربع عنصری همگن به ضخامت یک متر، در حالت پایدار میگذرد، در زمانی که اختلاف دمای دو سطح طرفین عنصر برابر یک درجه کلوین است.

1-2-172 طبقه: (3)

بخشی از ساختمان که بین دو کف متوالی واقع شود. در مواردی که فاصله کف تمام شده از سطح زمین طبیعی از 120 سانتیمتر بیشتر نباشد، فضای زیر آن طبقه به عنوان زیرزمین منظور میگردد.

1-2-173 طبقه اصلی ورودی (آسانسور): (15)

طبقه ایست که ورودی افراد پیاده به ساختمان از آن طریق انجام می شود و معمولاً هم تراز خیاباناست. چنانچه در ساختمانی دسترسی های اصلی مختلفی به یک آسانسور وجود داشته باشد پایین ترین آن ها طبقه اصلی محسوب می شود.

174 طبقه خیابان: (3)

طبقه ای از بنا که از کف خیابان یا محوطه خارج بنا حداکثر با شش پله قابل دسترس باشد.

1-2-175 طراح: (2)

تهیه کننده نقشه ها، محاسبات و مشخصات فنی ساختمان براساس شرح خدمات مهندسان رشته های ساختمان، در حدود صلاحیت مندرج در پروانه اشتغال صادره توسط وزارت راه و شهرسازی.

1-2-176 طراحی: (2)

تمامی فعالیت ها و خدمات طراح براساس شرح خدمات مهندسان رشته های ساختمان است که منجر به تهیه نقشه ها و مشخصات فنی مورد نیاز برای هر یک از مراحل مقدماتی و اجرایی کار ساختمانی و تایید آن توسط مراجع ذیربط می شود.

1-2-177 طراحی ژئوتکنیکی: (7)

به کلیه خدمات مهندسی گفته می شود که بمنظور تعیین هندسه، کنترل پایداری، ایستایی و تغییر شکل های پی و بخش خاک آن انجام می گیرد.

1-2-178 طول مسیر حرکت آسانسور: (15)

ارتفاع بین کف پایین ترین طبقه توقف آسانسور تا کف بالاترین طبقه توقف آسانسور، طول مسیر حرکت نامیده می شود.

1-2-179 ظرفیت اشتغال: (2)

توان شخص حقیقی یا حقوقی دارای پروانه اشتغال در انجام خدمات مهندسی در مدت زمان معین.

1-2-180 عایق حرارتی: (19)

مصالح یا سیستم مرکبی که انتقال گرما را از محیطی به محیطی دیگر به طور مؤثر کاهش دهد. در مواردی، عایق حرارت میتواند، علاوه بر کاهش انتقال حرارت، کاربردهای دیگری نیز مانند باربری ،صدابندی داشته باشد.

1-2-181 علائم ایمنی: (20)

علائمی هستندکه توسط تابلو، رنگ، علامت نورانی (روشنایی) یا علائم صوتی، ارتباط کلامی یا علائم ناشی از حرکت دست، توصیه ها و اطلاعاتی درباره ایمنی عمومی و بهداشت کار را انتقال می دهند و شامل تابلوها و علائم تصویری، علائم نورانی، علائم نوری، علائم صوتی، علائم کلامی و علائم ایمنی با حرکات دست می گردند.

1-2-182 علمک گاز: (17)

قسمت عمودی و انتهایی انشعاب لوله کشی گاز که جهت نصب رگولاتور بر روی آن توسط شرکت گاز در مجاورت و متکی به ملک مصرف کننده قرار می گیرد.

1-2-183 فضا: (4)

در مقررات ملی ساختمان، مقصود از "فضا" مکانی است که فعالیت مشخصی در آن انجام می گیرد و ممکن است در ترکیب با دیگر فضاها، یا مستقل از هم در تصرف های مختلف استقرار یابند. تقسیم بندی های فضاها در ارتباط مستقیم با تقسیم بندی تصرف ها نمی باشند.

1-2-184 فضاهای نیمه باز: (4)

فضاهایی مانند بالکن و ایوان، که از داخل ساختمان می توان به آن ها وارد شد و در ارتباط با هوای آزاد قرار دارند، به گونه ای که حداقل یک وجه آنها باز باشد، فضای نیمه باز محسوب می شوند.

1-2-185 فضای ارتباط داخلی: (4)

فضایی که به منظور ارتباط بین فضاها در داخل ساختمان و تصرف مورد استفاده قرار می گیرد.

1-2-186 فضای اشتغال: (4)

فضایی است محصور برای کسب و پیشه، که باید دارای نور و تهویه (مصنوعی یا طبیعی) بوده و در برابر عوامل طبیعی حفاظت شده باشد.

1-2-187 فضای اقامت: (4)

فضایی است محصور برای زندگی، خواب و غذا خوردن انسان، که باید دارای نور طبیعی و تهویه طبیعی باشد و در برابر عوامل طبیعی حفاظت شده باشد.

1-2-188 فضای انبار: (4)

شامل همه فضاهایی که به منظور انبارکردن کالاها و محصولات غیرخطرناک مورد استفاده قرار می گیرند و محل اشتغال محسوب نمیشوند.

189 فضای بهداشتی: (4)

فضایی که به منظور تأمین بهداشت در ساختمان شامل توالت، دستشویی و حمام و شستشوی وسایل نظافت و غیره مورد استفاده قرار می گیرد.

1-2-190 فضای تأسیسات: (4)

فضایی که تجهیزات و وسایل تأسیساتی ساختمان در آن نصب می شوند. در صورت استفاده مداوم فرد یا افراد از این فضا، تابع مقررات فضاهای اشتغال می گردند.

1-2-191 فضای تجمع: (4)

فضایی است که حداقل 20 نفر در آن اقامت موقت یا اشتغال دارند و یا فعالیت جمعی در آن صورت می پذیرد.

1-2-192 فضای توقفگاه وسایل نقلیه در ساختمان: (4)

توقفگاه های مختص وسایل نقلیه ساکنان در ساختمان های مسکونی، توقفگاه های خصوصی محسوب گردیده و توقفگاه های مختص تصرف های عمومی و توقفگاه هایی که امکان استفاده عموم از آنها میسر است، توقفگاه عمومی محسوب می گردند.

1-2-193 فضای کنترل شده: (19)

بخش هایی از فضای داخل ساختمان، از فضای زیستی و غیر آن، که به علت عملکرد خاص، به طور مداوم تا دمایی برابر، بالاتر یا پایینتر از دمای زیستگاه گرم یا سرد میشوند.

1-2-194 فضای کنترل نشده: (19)

بخش هایی از فضای ساختمان که تعریف فضای کنترل شده در برگیرنده آنها نیست (همانند درز انقطاع هوا بندشده بین دو ساختمان، راه پله ها، دالانها و پارکینگهایی که فاقد پایانه های گرمایشی و سرمایشیاند).

1-2-195 فضای مشاع: (4)

بخش هایی از ساختمان که در انطباق با قانون تملک آپارتمان ها، مالکیت آن به عموم مالکان تعلق دارد.

196 قاب خمشی: (10)

سیستم قاب بندیی که مقاومت در مقابل بارهای جانبی را تأمین کرده و عمدتاً از طریق برش و خمش اعضای قاب و اتصالات آن ها باعث پایداری سیستم سازه ای می شود.

1-2-197 قاب مهاربندی شده: (10)

یک سیستم خرپایی متشکل از مهاربندی های همگرا و یا واگرا است که وظیفه اصلی آن، تحمل نیروهای جانبی وارد به سازه می باشد.

1-2-198 قانون: (2)

قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب اسفند ماه 1374

1-2-199 قسمت برقدار: (13)

هر سیم یا هادی دیگری که با نیت برقدار شدن آن در بهره برداری عادی مورد استفاده قرار می گیرد و شامل هادی خنثی نیز می باشد ولی به طور قراردادی هادی مشترک حفاظتی / خنثی (PEN) را شامل نمی شود.

1-2-200 قسمت هادی بیگانه: (13)

بدنه هادی ای است که جزء تأسیسات الکتریکی نمی باشد ولی قادر است پتانسیلی را که معمولاً پتانسیل زمین است در معرض تماس قرار دهد. (در اثر بروز اتصالی برقدار گردد.)

1-2-201 کابین آسانسور: (15)

جزیی از آسانسور است که مسافر، بار یا هر دو را در خود جای می دهد کابین دارای کف برای ایستادن، دیواره هایی برای حفاظت مسافرین یا بار، سقف و معمولاً دارای در می باشد.

1-2-202 کاردان فنی و یا معمار تجربی: (2)

شخص حقیقی دارنده پروانه اشتغال به کار کاردانی یا تجربی از وزارت راه و شهرسازی.

1-2-203 کارگاه ساخت: (11)

محلی مناسب که دارای امکانات و تجهیزات کافی برای عملیاتی مانند برشکاری، سوراخکاری ،جوشکاری، خمکاری و همچنین نیروی انسانی ماهر باشد به نحوی که ساخت قطعات تحت نظر گروه کنترل کیفیت به صورت مطلوب انجام پذیرد.

204 کارگر ماهر: (2)

شخص حقیقی دارنده پروانه مهارت فنی از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.

1-2-205 کف: (19)

عنصر ساختمانی افقی که در بالا با فضایی کنترل شده، و در پایین با خاک، فضای کنترل نشده یا فضای خارجی در تماس است. کف بخشی از پوسته خارجی ساختمان محسوب میشود.

1-2-206 کلید آتش نشان (آسانسور): (15)

کلیدی است که در مواقع ضروری از جمله تخلیه افراد مسن، معلول وغیره توسط آتش نشان فعال شده و کنترل آسانسور فقط توسط آن (راهبر داخل کابین) صورت می گیرد.

1-2-207 کنترل کننده مکانیکی سرعت (گاورنر): (15)

وسیله ای مکانیکی است که از طریق سیم بکسل یا زنجیر به سیستم ترمز ایمنی (پاراشوت) کابین یا وزنه تعادل (در صورت وجود) وصل است تا در موقع افزایش سرعت از حد تعیین شده قفل کرده و ضمن فرمان قطع برق موتور آسانسور، سیستم ترمز ایمنی را فعال نماید.

1-2-208 گازهای دودکش: (17)

آمیخته ای از محصولات احتراق و هوای اضافی که از دستگاه گازسوز دارای دودکش خارج می شود.

1-2-209 گروه کنترل کیفیت: (11)

مجموعهای از افراد واجد شرایط با تخصص و تجربه کافی در کاربرد استانداردهای ویژگی های هندسی و مکانیکی و شیمیایی مصالح فولادی، جوش، روشهای جوشکاری، عملیات ساخت و عملیات نصب که مجهز به وسایل لازم برای اندازه گیری ویژگی های مورد نظر باشند.

1-2-210 گره: (10)

محل برخورد دو یا چند عضو به یکدیگر است.

1-2-211 لاپه: (10)

عضو سازه ای افقی که عرشه سقف بدان تکیه داشته و عمدتاً تحت اثر بارهای ثقلی در معرض خمش قرار می گیرند.

212 لوله رابط دودکش: (17)

لوله ای که وسیله گازسوز را به دودکش مرتبط می کند.

1-2-213 لوله کشی توکار: (17)

لوله کشی به صورتی که برای دسترسی به آن نیاز به باز کردن دریچه یا برداشتن مانعی باشد.

1-2-214 لوله کشی دفنی: (17)

لوله کشی است که در زیر سطح زمین و در داخل کانال حفاری شده اجرا می شود و برای دسترسی به آن نیاز به حفاری زمین، تخلیه خاک و مصالح اطراف لوله ها می باشد.

1-2-215 لوله کشی رابط: (17)

لوله کشی روکار از خروجی رگولاتور تا کنتور گاز می باشد.

1-2-216 لوله کشی روکار: (17)

لوله کشی گاز به صورتی است که دسترسی به آن مستقیم و نیازی به حفاری، تخریب، باز کردن ،برداشتن و یا جابجا کردن هیچ مانعی نبوده و قابل رؤیت باشد.

1-2-217 مانع حریق: (3)

صفحه یا پرده ای سرتاسری که به صورت قائم (مانند دیوار) یا افقی (مانند سقف) با زمان مشخصی از مقاومت حریق برای جلوگیری از گسترش آتش و دود از فضایی به فضای دیگر به کار گرفته میشود. این صفحات همچنین ممکن است برای حریقبند کردن بازشوها نیز مورد استفاده قرار گیرند.

1-2-218 مجتمع ساختمانی: (2)

سامانه ای واحد متشکل از دو یا چند ساختمان مجاور هم

1-2-219 مجرای خارجی نور و هوا: (4)

مجرایی منتهی به فضای باز در مجاورت زیرزمین و به منظور تأمین نور و هوای آن است که با تعبیه بازشوهایی به آن (در انطباق با تعویض هوای طبیعی در مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان)، تأمین نور و هوای فضاهای واقع در زیرزمین را بر عهده دارد.

220 مجری: (2)

شخص دارای مجوز دفتر اجرای ساختمان یا پروانه اشتغال شخص حقوقی از وزارت راه و شهرسازی.

1-2-221 مجزا سازی افقی: (3)

فاصله مشخص بین دیوارهای خارجی بنا تا مرز مالکیت یا سایر بناهای همسایگی، اعم از خصوصی ،عمومی و خیابان که به منظور تأمین فضای باز لازم در نظر گرفته میشود.

1-2-222 مجموعه ساختمانی: (4)

چند ساختمان یا مجتمع ساختمانی که در یک محوطه قرار دارند.

1-2-223 محدوده آسایش (حرارتی): (19)

شرایط حرارتی و رطوبتی که حدود 80% ساکنان یا استفاده کنندگان در آن احساس آسایش دارند.

1-2-224 محصولات احتراق: (17)

آنچه که در نتیجه احتراق بدست می آید به انضمام گازهای بی اثر، به غیر از هوای اضافی.

1-2-225 محفظه احتراق: (17)

بخشی از دستگاه گازسوز است که عمل احتراق در آن انجام می شود.

1-2-226 محوطه باز: (3)

فضایی که تصرفی در آن صورت نگرفته و بوسیله ساختمان محصور نشده باشد. محوطه باز باید برای جای دادن متصرفان بنا کافی باشد و اندازه و محل آن به گونهای باشد که به هنگام بروز حریق ،مأموران آتشنشانی و ایمنی بتوانند به آن دسترسی داشته و از آن استفاده برند. محوطه باز باید در تمام اوقات شبانهروز از هر گونه موانع خالی باشد.

1-2-227 مدار: (13)

مجموعه ای از تجهیزات الکتریکی در یک تأسیسات است که از منبع واحدی تغذیه نموده و به کمک وسایل حفاظتی واحدی در برابر اضافه جریان ها حفاظت شده باشد.

1-2-228 مدت زمان طراحی: (2)

مدت زمان مندرج در قرارداد منعقده بین طراح و صاحب کار برای تهیه طرح مقدماتی و اجرایی مورد قرارداد.

229 مدت زمان نظارت: (2)

مدت زمانی که در قرارداد بین ناظر وسازمان استان و صاحب کار برای انجام کار نظارت تعیین می شود.

1-2-230 مراحل کنترل کیفیت: (11)

مراحلی از کار است که در پایان این مراحل برای ورود به مرحله بعدی تائیدیه مرحله قبل توسط اشخاص یا مؤسسات مسئول کنترل کیفیت ضروری است.

1-2-231 مشتری: (2)

بهره بردار یا خریدار یا پیش خریدار یک یا چند واحد از ساختمان یا مجتمع یا مجموعه ساختمانی.

1-2-232 مشعل گاز: (17)

وسیله ای که گاز یا مخلوط گاز و هوا را برای ایجاد شعله به محفظه احتراق منتقل می نماید.

1-2-233 مصالح غیر ریزنده: (4)

مصالحی هستند که اگر به هر صورت شکسته شده و یا از محل خود جدا شوند، امکان ریزش قطعات آن ها وجود نداشته باشد.

1-2-234 معبر عمومی: (3)

خیابان، کوچه یا موارد مشابهی از کاربرد زمین که به طور دائم در تصرف و استفاده عموم قرار گرفته و اساساً از آن طریق بتوان بدون مانع به سایر قسمتهای شهر رفت و آمد نمود.

1-2-235 مقام قانونی مسئول: (3)

مقام دارای صلاحیت قانونی و مسئول ، سازمان ، دفتر یا فردی است که مسئولیت تصویب مصالح ،تأسیسات، تجهیزات یا روشها را به عهده بگیرد که در این مقررات با مفاهیمی گسترده به کار برده شده است، زیرا کارگزاران و نمایندگان صلاحیت دار و تصویب کننده به تناسب مسئولیتهایشان متفاوت هستند.

1-2-236 مقاومت حرارتی: (19)

نسبت ضخامت لایه به ضریب هدایت حرارتی آن، مقاومت حرارتی جدار متشکل از چند لایه مساوی با مجموع مقاومت های هر یک از لایه هاست.

237 مقاومت سازهای: (10-9)

ظرفیت نهایی یک عضو سازه ای برای تحمل نیروهای وارده.

1-2-238 مقاومت کل اتصال زمین (مقاومت کل زمین): (13)

مقاومت بین ترمینال اصلی اتصال زمین است و جرم کلی زمین.

1-2-239 مکانیزم سازهای: (10)

سیستم سازه ای شامل تعداد کافی مفاصل واقعی، مفاصل پلاستیک و یا هر دوی آن ها، که قابلیت تقسیم به چند پیکر صلب را داشته باشد.

1-2-240 مواد سوختنی: (14)

موادی ساخته شده از چوب، کاغذ فشرده، الیاف گیاهی، پلاستیک و دیگر مواد مشابه و یا دارای روکشی از این مواد، که در تماس با شعله آتش خواهند سوخت.

1-2-241 مواد غیر سوختنی: (14)

موادی جز »مواد سوختنی« باید توجه داشت که مواد »غیر سوختنی« با مواد »نسوز« تفاوت دارند.

1-2-242 مهاربند: (10)

اعضای محوری که در قاب های فولادی ساختمان ها برای تحمل بارهای جانبی (زلزله) مورد استفاده قرار می گیرند. انواع مهاربند عبارتند از :

1. مهاربند همگرا
2. مهاربند همگرای ضربدری
3. مهاربند همگرای قطری
4. مهاربندی همگرای V وΛ (شورون)
5. مهاربند همگرای K
6. مهاربند واگرا

1-2-243 مهتابی (تراس): (4)

سطح روبازی از ساختمان، بر بام طبقه زیرین، که سقف بخش هایی از طبقات آن است.

244 میان طبقه: (3)

طبقه ای واقع بین هر یک از طبقات اصلی ساختمان که حداکثر یک سوم مساحت طبقه زیر خود را داشته باشد.

1-2-245 ناپایداری: (10)

حالت حدی حاصله در بارگذاری اجزای سازه ای، قاب یا سازه، که در آن تغییر مختصری در هندسه یا بارها منجر به جابجائی های قابل ملاحظه می شود.

1-2-246 ناظر: (2)

شخص حقیقی یا حقوقی دارای پروانه اشتغال نظارت دریک یا چند رشته از رشته های ساختمان.

1-2-247 ناظر هماهنگ کننده: (2)

شخصی حقیقی یا حقوقی دارای پروانه اشتغال و صلاحیت نظارت در رشته معماری یا عمران است که براساس شرح خدمات مهندسان رشته های ساختمان، مسوول هماهنگی بین تمامی ناظران رشته های هفتگانه مندرج در قانون در هر ساختمان یا مجتمع یا مجموعه ساختمانی و تسلیم کننده گزارش های مرحله ای کار به شهرداری، سازمان استان و یا سایر مراجع ذیربط می باشد. مدیرعامل شرکت یا مسوول واحد ناظر هماهنگ کننده شخص حقوقی خواهد بود.

1-2-248 نرده محافظ: (3)

حایل حفاظتی و ایمنی که برای جلوگیری از پرت شدن از ارتفاع طراحی شده باشد.

1-2-249 نشت هوا: (19)

ورود یا خروج هوا در ساختمان، از منافذ و مجراهایی غیر از محل هایی که برای تعویض هوا پیش بینی شده است.

1-2-250 نظارت: (2)

مجموعه خدماتی که توسط ناظر ساختمان برای حصول اطمینان از انطباق عملیات ساختمانی و تأسیساتی با مشخصات مندرج در پروانه ساختمان، نقشه ها، محاسبات و مشخصات فنی منضم به آن براساس مقررات ملی ساختمان و اصول مهندسی و رعایت ضوابط ایمنی و حفاظت کارگاه ساختمان انجام می پذیرد.

251 نگهدارنده ریل ها: (15)

رابطی است که ریل ها را به سازه و دیواره چاه آسانسور متصل می کند و برای اتصال آن از بست مخصوص و پیچ و مهره استفاده می شود.

1-2-252 نمای ساختمان: (4)

بخشی از جداره خارجی ساختمان است که در معرض دید قرار دارد.

1-2-253 نمای شیشه ای: (4)

در صورتی که نمای ساختمان دارای پوشش حداقل 60 درصد از شیشه باشد نمای شیشه ای نامیده، و به دو دسته تقسیم می شود.

1-2-254 نیروی انسانی ماهر: (11)

اعضای گروه ساخت و نصب که هر یک به تناسب وظیفه محوله باید دارای تخصص، تجربه و توان کافی بنا به تائید مراجع ذیصلاح باشند.

1-2-255 وزنه تعادل (آسانسور): (15)

وزنه یا ترکیبی از وزنه ها است که برای متعادل کردن وزن کابین و بخشی از ظرفیت آسانسور به کار می رود.

1-2-256 واحد فنی: (2)

واحد فنی موضوع ماده 15 آیین نامه اجرایی.

1-2-257 وصله: (10)

اتصال بین دو عضو سازه ای که از انتها به هم متصل شده اند تا عضوی بلندتر را بوجود آورند.

1-2-258 ولتاژ تماس: (13)

ولتاژی است که به هنگام بروز خرابی در عایق بندی، بین قسمت هایی که همزمان قابل لمس می باشند، ظاهر شود.

1-2-259 هادی حفاظتی: (13)

هادی است که برای حفاظت در برابر برق گرفتگی لازم می باشد و هر یک از اجزای زیر را از نظر الکتریکی به هم وصل می کند: بدنه های هادی، قسمت های هادی بیگانه، ترمینال اصلی اتصال به زمین، الکترود زمین، نقطهزمین شده منبع تغذیه، نقطه خنثی مصنوعی

1-2-260 هادی خنثی: (13)

هادی ای است که به نقطه خنثی سیستم وصل بوده و می تواند در انتقال انرژی الکتریکی از آن استفاده کرد.

1-2-261 هادی مشترک حفاظتی/ خنثی: (13)

هادی ای است زمین شده که به صورت اشتراکی هر دو وظیفه هادی های حفاظتی (PE) و خنثی (N) را انجام دهد.

1-2-262 هوابندی: (19)

جلوگیری از ورود و خروج هوا، از طریق پوسته یا درزهای عناصر تشکیل دهنده آن.

1-2-263 هواگیری: (17)

جایگزین کردن هوای درون دستگاه یا لوله کشی ها با گاز و یا برعکس، جایگزین کردن گاز درون دستگاه یا لوله کشی ها با هوا یا گازهای دیگر مانند گازهای بی اثر.

1-2-264 هوای احتراق: (17)

هوایی که برای احتراق در قبل و بعد از مشعل با سوخت مخلوط میگردد.

1-2-265 هوای اضافی: (17)

هوایی که علاوه بر هوای مورد نیاز سوخت، از محفظه احتراق عبور کرده و برای سوخت کامل لازم است.

1-2-266 هوای تهویه: (17)

هوایی که برای ایجاد جریان هوای تازه داخل اتاق محل نصب دستگاه، به آنجا وارد میگردد.

1-2-267 هوای رقیق کننده: (17)

هوایی که برای رقیق کردن گازهای حاصل از احتراق و تنظیم جریان دودکش از طریق دهانه کلاهک تعدیل جریان دودکش، وارد دودکش می شود.

1-2-268 یوک کابین (آسانسور): (15)

قاب نگهدارنده ای است که کف کابین، ترمزهای ایمنی، کفشک ها و سیم بکسل ها به آن متصل می شوند.